Proces brzeski. Piłsudskiego walka z opozycją

Proces brzeski. Piłsudskiego walka z opozycją

Dodano: 2
Ława oskarżonych w czasie procesu brzeskiego
Ława oskarżonych w czasie procesu brzeskiego / Źródło: Wikimedia Commons
Proces brzeski to z pewnością jedna z najmniej chlubnych kart polskiej historii dwudziestolecia międzywojennego. Proces zatrzymanych posłów lewicy i PSL rozpoczął się 26 października 1931 roku.

W nocy z 9 na 10 września 1930 roku kilkunastu posłów opozycji zostało aresztowanych za wiedzą i zgodą władz sanacyjnych. Decyzję tę podjął Józef Piłsudski. To on sporządził zresztą liczbę osób do zatrzymania. Rozkaz aresztowania podpisał ówczesny minister spraw wewnętrznych, generał Felicjan Sławoj Składkowski. Zatrzymanie było możliwe, gdyż 30 sierpnia posłom wygasł immunitet (po rozwiązaniu Sejmu). Aresztowanie było reakcją na rosnące znaczenie i większą aktywność tzw. Centrolewu, czyli koalicji wymierzonej przeciwko sanacji.

„Mimo iż w porównaniu z terrorem w krajach totalitarnych wyrok w procesie brzeskim był stosunkowo umiarkowany, proces ten pozostał ciemną plamą na międzywojennym wymiarze sprawiedliwości” – pisał profesor Wojciech Roszkowski w „Najnowszej historii Polski 1914-1945”.

"Robotnik" piszący o zatrzymaniu posłów, 28 października 1931

Wszystkich zatrzymanych osadzono w Brześciu nad Bugiem, w twierdzy brzeskiej, gdzie znajdowało się więzienie wojskowe. Jego komendantem został pułkownik Wacław Kostek-Biernacki. Aresztowani przetrzymywani byli w bardzo złych warunkach, znęcano się nad nimi, bito i szykanowano, nie dopuszczano do nich rodzin ani obrońców. Okrucieństwem odznaczał się sam komendant Kostek-Biernacki.

Prasa została poinformowana, że posłowie zostali aresztowani z powodu przestępstw kryminalnych, m.in. za kradzieże, oszustwa, oddanie strzałów do policji. Kłamstwa te były szeroko powielane przez powiązane z sanacją tytuły prasowe.

Sprawa zatrzymanych posłów miała być rozpatrzona przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Aresztowanym zarzucano, że w okresie od roku 1928 do 9 września 1930 roku „po wzajemnem porozumiewaniu się i działając świadomie, wspólnie przygotowywali zamach, którego celem było usunięcie przemocą członków sprawującego w Polsce władzę rządu i zastąpieniu ich przez inne osoby, wszakże bez zmiany zasadniczego ustroju państwowego”. Proces brzeski rozpoczął się 26 października 1931 roku.

Wyrok został ogłoszony 13 stycznia 1932 roku. 10 posłów zostało skazanych na karę pozbawienia wolności od 1,5 do 3 lat (jednego uniewinniono). Skazani posłowie byli członkami partii PPS, PSL „Piast”, PSL „Wyzwolenie” i Stronnictwa Chłopskiego. Wincenty Witos i Kazimierz Bagiński zostali dodatkowo obciążeni karą grzywny. Wszyscy musieli opłacić koszty sądowe.

Józef Piłsudski

Rozprawa apelacyjna odbyła się w dniach 7-11 stycznia 1933 roku, lecz zakończyła się zatwierdzeniem wyroku pierwszej instancji. 2-5 października 1933 roku wyrok ostatecznie zatwierdził Sąd Najwyższy, który rozpatrzył wówczas ponowną kasację obrońców.

Norbert Barlicki, Adam Ciołkosz, Stanisław Dubois, Mieczysław Mastek i Józef Putek sami zgłosili się do odbycia kary. Pozostali, czyli Wincenty Witos, Adam Pragier, Władysław Kiernik, Kazimierz Bagiński i Herman Lieberman wyjechali z kraju.

Na mocy dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Władysława Raczkiewicza z dnia 31 października 1939 roku, wszystkich skazanych w procesach brzeskich objęła amnestia.

Czytaj też:
Największa tajemnica II RP. Co stało się z generałem Zagórskim?
Czytaj też:
Generał Tadeusz Rozwadowski. Jego śmierć do dziś stanowi zagadkę
Czytaj też:
Cisza przed burzą. Polska w przededniu II wojny światowej

Źródło: DoRzeczy.pl
 2
Czytaj także