Bitwa pod Oliwą. Polskie zwycięstwo słynne w całej Europie

Bitwa pod Oliwą. Polskie zwycięstwo słynne w całej Europie

Dodano: 3
„Bitwa pod Oliwą 1627”, mal. Stefan Płużański
„Bitwa pod Oliwą 1627”, mal. Stefan Płużański / Źródło: Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku
Bitwa pod Oliwą uważana jest za największe zwycięstwo w historii bitew morskich stoczonych przez Rzeczpospolitą. Dla ówczesnej sytuacji politycznej bitwa nie miała może wielkiego znaczenia, ale z pewnością była ważnym wydarzeniem dla Polski, która udowodniła, że szwedzką flotę można pokonać.

Bitwa pod Oliwą stoczona została 28 listopada 1627 roku niedaleko portu w Gdańsku. Była ona konsekwencją ekspansjonistycznej polityki Szwecji, która o owym czasie była państwem rosnącym w siłę.

Ambicje Szwecji były bardzo rozległe. Pragnęła ona, przede wszystkim, uczynić z Morza Bałtyckiego swoje „morze wewnętrzne”. Aby tego dokonać potrzebowała jednak, co najmniej, w pełni neutralnej Rzeczpospolitej, która nie będzie się wtrącać w sprawy Bałtyku.

Król Polski Zygmunt III Waza miał jednak swoje własne plany. Cały czas myślał bowiem o powrocie na szwedzki tron. Aby takie plany mogły się udać potrzebna była flota, a tej Rzeczpospolita nie miała. W latach 20. XVII wieku w porcie gdańskim rozpoczęto więc budowę polskich okrętów wojennych. Kiedy Gustaw Adolf dowiedział się o polskich planach stworzenia własnej floty, osobiście, na czele swojej armady, przybył do Gdańska.

Na miejscu wymusił na gdańszczanach zaniechania współpracy z polskim monarchą. Naciski i groźby szwedzkiego króla były skuteczne. Gdańsk zrezygnował z pracy dla Zygmunta III, a ten przeniósł stocznię wojenną do Pucka.

Admirał polskiej floty wojennej, Arend Dickmann

Gustaw Adolf miał jednak nadal powody, aby obawiać się rosnącej siły Rzeczpospolitej. W 1626 roku zdecydował o zaatakowaniu Polski, rozpoczynając od blokady portu gdańskiego (i nakładając celowo wyjątkowo wysokie cło w wysokości nawet 30 procent wartości ładunków), co uniemożliwiło jednocześnie żeglugę po Wiśle.

Polska flota pod dowództwem admirała Arenda Dickmanna stawiała Szwedom dzielnie opór, choć nie mogła początkowo przełamać ich siły. Blokada Gdańska trwała ponad rok. Późnią jesienią 1627 roku na szwedzkich statkach zaczęło brakować jedzenia, szerzył się szkorbut. Część statków odpłynęła do Szwecji, aby uzupełnić zapasy. W Zatoce Gdańskiej zostało jedynie sześć okrętów.

Dla polskiej floty była to wyjątkowa okazja. Arend Dickmann zdecydował o ataku na szwedzkie okręty. Bitwa miała rozpocząć się 28 listopada 1627 roku.

Flotylla wroga liczyła sześć okrętów oraz 700 osób załogi i żołnierzy. Wśród nich były dwa galeony „Tigern” i „Solen”, których obawiano się najbardziej. Polska dysponowała dziesięcioma okrętami i załogą liczącą około 1000 żołnierzy i marynarzy. Najważniejszymi okrętami były zaś galeony „Święty Jerzy”, „Król Dawid” i „Latający jeleń”. Flota pod dowództwem Arenda Dickmanna została podzielona na dwie eskadry.

Bitwa pod Oliwą (1627) ze sztambucha Heinricha Böhme (1638)

Szwedzi byli zaskoczeni atakiem polskiej flotylli. Wiatr sprzyjał Polakom, którzy zbliżali się do Szwedów w szybkim tempie. Rozpoczęła się bitwa pod Oliwą.

Galeony rozpoczęły ostrzał jednostek wroga, aby po chwili zbliżyć się do siebie na odległość umożliwiającą abordaż. Polscy najemnicy szybko zajęli „Tigern”. Dowódca szwedzkiej floty, Nils Goransson Stiernsköld, zginął w trakcie walk. Kiedy na pokład zdobytego okrętu wszedł Dickmann, nagle wstrząsnął nim kolejny strzał. Admirał zginął po chwili. Nie wiadomo, czy do „Tigerna” wystrzelili Szwedzi, czy też jeden z polskich okrętów, który nie zauważył, że ten dostał się już Polakom.

W tym samym czasie druga eskadra polskiej floty walczyła już z „Solenem”. Trzy polskie mniejsze jednostki otoczyły wrogi galeon, a żołnierze próbowali wejść na jego pokład. Kiedy było jasne, że okręt lada chwila przejmą Polacy, dowódca galeonu zbiegł do prochowni zapalając beczki z prochem. Wybuch zabił wielu polskich i szwedzkich żołnierzy. Niektórym udało się uciec na znajdujący się obok polski okręt „Wodnik”.

Flota szwedzka została pokonana. Pozostałe jednostki wycofywały się z pola bitwy. Bitwa pod Oliwą była zdecydowanym polskim zwycięstwem. W walkach zginęło około 160 Szwedów i 60 Polaków. Zdobyto ponadto jeden okręt wroga. W batalii poległ niestety jeden z najlepszych polskich dowódców floty, Arend Dickmann.

Bitwa pod Oliwą miała przede wszystkim duże znaczenie propagandowe. Rzeczpospolita mogła chwalić się zwycięstwem nad silną szwedzką armadą. W istocie był to znaczący sukces, biorąc pod uwagę zwłaszcza niewielki rozmiar polskiej floty wojennej.

Czytaj też:
Krzysztof Arciszewski – żołnierz, etnograf, buntownik. Barwne życie polskiego najemnika
Czytaj też:
Bitwa pod Kircholmem – największe zwycięstwo husarii i wieczna chwała Chodkiewicza
Czytaj też:
Oblężenie Jasnej Góry. Ile prawdy jest w legendzie?

Źródło: DoRzeczy.pl
 3
Czytaj także