HistoriaWaterloo. Bitwa, w której zginęli wszyscy

Waterloo. Bitwa, w której zginęli wszyscy

Atak szkockiej kawalerii podczas Bitwy pod Waterloo. Obraz Elizabeth Thompson
Atak szkockiej kawalerii podczas Bitwy pod Waterloo. Obraz Elizabeth Thompson / Źródło: Wikimedia Commons
Dodano 2
Napoleon swoje 73 tys. żołnierzy rozstawił naprzeciwko sił koalicji. W odwodzie zostawił 10 tys. weteranów ze Starej Gwardii, którzy mieli przesądzić o wyniku bitwy.

Major Zenowicz jechał wijącą się między wąwozami drogą do Wavre, kiedy zza niedalekiej ściany lasu zaczęły dobiegać armatnie wystrzały. – Grouchy miał ruszyć za Prusakami – pomyślał, wjeżdżając między drzewa – ale coś go chyba zatrzymało.

Kiedy po kilkunastu minutach wyjechał z lasu na otwartą przestrzeń, zobaczył grupę fizylierów w niebieskich mundurach, z bagnetami nasadzonymi na lufy karabinów, szturmujących most nad wąską rzeką. Po drugiej stronie szereg żołnierzy w ciemnogranatowych mundurach, z przerzuconymi przez ramiona zrolowanymi płaszczami oddał salwę. Kilku atakujących padło na kamienie mostu, reszta wycofała się. Gesty dym poniósł się nad rzeką, przesłaniając obrońców.

– Powinni już dawno być w drodze do Waterloo – pomyślał Zenowicz i poczuł jak krew uderza mu do głowy – Napoleon bez nich przegra.

Spiął konia ostrogami i ruszył na poszukiwania marszałka zagubionego wśród belgijskich pól i lasów.

To nie spóźnienie Jerzego Zenowicza spowodowało, że Napoleon przegrał pod Waterloo. Podobnie jak i nie zgubione przez medyków pijawki, które nie mogły ulżyć jego bólom, spowodowanym hemoroidami. Ani też laudanum, pod którego wpływem rzekomo był Cesarz, kiedy opóźniał moment rozpoczęcia bitwy. Jak w wielu przypadkach, zdecydowała kumulacja kilku czynników, która ostatecznie doprowadziła do klęski.

Wielki powrót

Napoleon po ucieczce z Elby w marcu 1815 r. zaczął swoje panowanie w triumfalnym stylu. Marszałkowie, którzy niedawno bez skrupułów porzucili go dla Burbonów, teraz z powrotem przysięgali mu wierność. Prości żołnierze i oficerowie, zniechęceni próbami przywracania w armii przedrewolucyjnych porządków, masowo garnęli się pod sztandar cesarza i wyciągali ukryte orły pułkowe. Ludność zmęczona bezrobociem i szalejącymi cenami żywności z nadzieją przyjmowała pochód Napoleona na Paryż.

W Wiedniu obradował kongres, który miał określić ponapoleoński porządek w Europie. Część wojsk VI koalicji antynapoleońskiej nie została jeszcze rozpuszczona. Korpus marszałka Wellingtona i wojska pruskie pod dowództwem marszałka Blüchera ciągle stacjonowały w Niderlandach.

Napoleon wyruszył w kierunku Brukseli, chcąc pobić sojusznicze wojska, zanim zdążą się połączyć. Początek zapowiadał się dobrze. Po bitwie pod Qatre Bras stoczonej 16 czerwca, Wellington wycofywał się na Brukselę. W tym samym dniu Prusacy zostali zmuszeni do odwrotu w bitwie pod Ligny. Blücher, stratowany przez francuską kawalerię, ledwo uniknął francuskiej niewoli. Uratował go adiutant, zakrywając ordery i akselbanty marszałka żołnierskim płaszczem i wyprowadzając z pola bitwy. Jednak główne pruskie siły w porządku wycofały się w kierunku Wavre. Francuski generał Jean - Baptist d’Erlon zamiast je zniszczyć, cały dzień maszerował ze swoim korpusem pomiędzy Qatre Bras i Ligny, wykonując na zmianę sprzeczne rozkazy.

Dowodzący brytyjsko-niderlandzką koalicją Arthur Wellesley książę Wellington, postanowił oprzeć swoje pozycje obronne o skraj doliny, opadającej w kierunku, z którego nadchodził Napoleon. Nie wiedział, czy Cesarz skierował przeciw niemu swoje główne siły, ani co naprawdę stało się z Prusakami. Wiedział natomiast, że bez ich pomocy przegra bitwę i całą kampanię.

Brytyjski dowódca rozstawił większość swoich sił za grzbietem skarpy, wznoszącej się nad przyszłym polem bitwy, uniemożliwiając ich ostrzał przez francuską artylerię. Była to jego wypróbowana taktyka z wojny w Hiszpanii, gdzie ścierał się z Francuzami. Silne posterunki wystawił też na farmach znajdujących się na podejściach do grzbietu – w Hougoumont, La Haye Sainte i Pappelotte. Pole bitwy nie było duże, w porównaniu z liczbą żołnierzy mającą wziąć udział w starciu. Jego rozmiary utrudniały rozwijanie oddziałów do szyków bojowych i zmuszało Francuzów
do szturmowania pod górę.

Mimo tego z przyszłego miejsca bitwy zadowolony był też Napoleon. Za plecami Wellingtona rozciągał się gęsty Las Soigne, chroniący jego flankę, ale uniemożliwiający zorganizowany odwrót. Cesarz wysłał za Prusakami 35 tysięczny korpus generała Grouchy’ego. Miał ich powstrzymać przed połączeniem z koalicjantami, a po pokonaniu Wellingtona posłużyć jako „kowadło” na którym napoleński „młot” rozbije oddziały Blüchera. Cesarz miał czas. Szykował się jeden z najdłuższych dni w roku.

Wellington miał około 68 tys. żołnierzy. Część z nich to doskonałe i zaprawione w bojach brytyjskie piechota i równie sprawna w boju konnica. Podobny poziom prezentowały pododdziały z Królewskiego Legionu Niemieckiego. Ale około 35 tysięcy żołnierzy to słabo wyszkoleni i niedoświadczeni Niemcy z Hanoweru, Brunszwiku i Nassau, Holendrzy i francuskojęzyczni Belgowie, którym nie można było za bardzo ufać. Artyleria rozstawiona była na całej linii, między brygadami piechoty.

Napoleon swoje 73 tys. żołnierzy rozstawił naprzeciwko sił koalicji. W odwodzie zostawił 10 tys. weteranów ze Starej Gwardii, którzy mieli przesądzić o wyniku bitwy. Sam zajął pozycję w centrum, na farmie La Belle Alliance. Po swojej prawej, jak w wielu poprzednich bitwach, sformował też zgrupowanie 88 dział - wielką baterię.

Nocna ulewa

Kaprys pogody sprawił jednak, że całą noc poprzedzającą bitwę lał deszcz. Grunt rozmókł, uniemożliwiając użycie artylerii. Kule wystrzelone z dział grzęzły w błocie, tracąc morderczy impet. Bitwa rozpoczęła się 18 czerwca, dopiero około 11.30, kiedy ziemia już trochę obeschła. Atakiem na Hougoumont kierował Hieronim, brat Napoleona – wg jego słów – „prymitywny, tchórzliwy i zepsuty przez głupotę”. Natarcie, zaplanowane w celu związania sił prawego skrzydła Wellingtona i osłabienia jego centrum, przerodziło się w ciężką batalię, prowadzoną prawie do końca bitwy. Grube kamienne mury i takież wysokie ogrodzenie umożliwiały skuteczną obronę sześciu setkom obrońców, zamkniętych w środku. Hieronim źle zrozumiał intencję brata i rzucał do ataku na farmę coraz to nowe siły, wystawiając je na kontrataki sprzymierzonych i ostrzał ich artylerii.

Potem rozpoczęło się francuskie przygotowanie artyleryjskie. Ogień rozpoczęła wielka bateria. Jej zadaniem miało być osłabienie centrum koalicji, przed decydującym atakiem oddziałów marszałka Ney’a. Działa, w ciągu pół godziny poprzedzającej decydujący szturm na brytyjskie lewe skrzydło wystrzeliły około cztery tysiące kul i pocisków. Przeważnie na oślep – większość sił koalicji była skryta za przeciwskarpą. Brytyjska artyleria prażyła w tym czasie bez przeszkód do rozwijających szyki Francuzów.


W tym czasie na drodze prowadzącej na wschód – do Wavre, w oddali podniósł się kurz. Schwytany pruski huzar potwierdził, że nadciągają stamtąd oddziały Blüchera. Wtedy też major Zenowicza wyruszył z wiadomością do marszałka Grouchy’ego. Cesarz sam wskazał posłańcowi okrężną drogę, z dala od pruskich podjazdów. Rozkaz został dostarczony dopiero po sześciu godzinach, w dodatku niejasno sformułowany przez nieobytego ze sztabową pracą marszałka Soulta. Grouchy uznał, że wykonuje go, atakując Prusaków 20 km od pola głównej bitwy.

Brytyjska szarża

W końcu cztery kolumny piechoty korpusu d’Erlona uformowane w szyk schodowy ruszyły na lewe skrzydło sprzymierzonych. Na ich drodze stały zabudowania farmy La Haye Sainte, której obrońcy celnie razili atakujących z okien i strzelnic w murach, skutecznie opóźniając atak. Mimo to, natarcie posuwało się naprzód, a Francuzi z 3 dywizji generała Marcogneta rozbili brygadę Holendrów, grożąc przełamaniem całego skrzydła. Do ataku na bagnety ruszył wówczas na czele swojej 5. dywizji, gen. Thomas Picton. Wkrótce poległ od postrzału w czoło, w cywilnym surducie, kapeluszu i z parasolem w ręku. Jego bagaże i mundury nie dotarły na czas na pole bitwy.

Ney, licząc na przełamanie brytyjskiej linii obrony, rzucił do walki 4 pułki ciężkiej jazdy – kirasjerów z dywizji gen. Wathiera. Zajęta walką piechota, nie zdążyłaby się uformować w czworoboki, co było jedyną szansą na odparcie szarżującej ciężkiej kawalerii. Ten plan prawie się udał. Niewiele brakowało do złamania oporu koalicjantów, kiedy Wellington rzucił na pomoc walczącej pod La Haye Sainte piechocie dwie doborowe brygady brytyjskiej jazdy – Household i Union. Household wyszła wprost na flankę objeżdżających właśnie farmę Francuzów i zmiotła ich, zmuszając do bezładnej ucieczki. Jeźdźcy z Union rozpędzili się do galopu, rozbijając trzy francuskie dywizje piechoty, które nie zdążyły uformować się w czworoboki. Szarżę powstrzymała dopiero dywizja generała Bachelu, która zmusiła Brytyjczyków do rejterady. W lukę powstałą po rozbitych Francuzach weszły inne koalicyjne jednostki kawalerii, które zaatakowały wielką baterię, wyrzynając bezbronnych artylerzystów. Wellington, widząc że jazda zdążyła już pomieszać szyki i walczy bez wsparcia piechoty, dał rozkaz do odwrotu. Jednak w bitewnym zgiełku nie dotarł on do oddziałów. Na bezładnie walczących jeźdźców uderzyła teraz lekka kawaleria Napoleona, w tym złożony z Polaków Szwadron Elby, z pułkownikiem Pawłem Jerzmanowskim na czele. Na pomoc wycinanym Brytyjczykom ruszyły jeszcze ich dwie brygady lekkiej jazdy, ale szybko zostały zmuszone do odwrotu przez atakujących Francuzów, tratując się nawzajem. Tutaj, skłuty lancami zginął dowódca Brygady Union, generał William Ponsonby. Po kilku godzinach tych zmagań, lewe skrzydło Wellingtona wciąż utrzymywało swoje pozycje.

Przeklęte farmy

Około godziny piętnastej, ruszyły ponowne ataki na farmy Hougoumont i La Haye Sainte. Jednak Brytyjczycy, Holendrzy i Niemcy, wspierani przez Wellingtona posiłkami, bronili się tam zaciekle, odpierając Francuzów. Marszałek Ney przez lunetę zobaczył, że z pola bitwy szosą brukselską uchodzi coraz większy strumień żołnierzy. Przekonany, że zaczął się generalny odwrót sprzymierzeńców, rzucił do walki pięć tysięcy jazdy. Jednak brygady brytyjskiej piechoty stojące za La Haye Sainte i niewidoczne za grzbietem wzgórza, miały dosyć czasu, żeby sformować czworoboki. Jeźdźcy wpadli między najeżone bagnetami i nieustannie plujące kulami formacje, bezskutecznie próbując przerwać szyk. Po kilku próbach musieli zawrócić.

Napoleon był wściekły na Neya. Ney był wściekły tak, że zaczął walić pałaszem w lufę brytyjskiej armaty. Nie było już czasu na realizację finezyjnych planów. Prusacy byli coraz bliżej. Napoleon, spodziewając się rychłego załamania Anglików, rzucił do walki korpus ciężkiej jazdy generała Kellermana. Za nim, bez rozkazu poszła do ataku ciężka jazda Gwardii i inne jednostki kawaleryjskie, w sumie ponad 15 tysięcy żołnierzy. Z Hougomont i La Haye Sainte podniósł się ostrzał. Kawalerzyści między farmami jechali w tak ciasnym szyku, że konie jadących w środku, unoszone były w ścisku w powietrze. W dodatku szarżowali pod górę, po rozmokłych polach uprawnych. Brytyjczycy znów mieli czas, żeby sformować czworoboki. Francuzi ponownie zaczęli krążyć między nimi, daremnie szukając okazji do przerwania najeżonych bagnetami pierścieni.

Na osłodę porażki jazdy, francuska piechota zdobyła w końcu La Haye Sainte. Obrońcy wystrzelali całą amunicję i wycofali się z zabudowań. Dowodzący centrum, młody i porywczy książę Wilhelm Orański wysłał pułkownika Christiana Omptedę z Królewskiego Legionu Niemieckiego, żeby wypędzić stamtąd Francuzów. Ten weteran prawie wszystkich kampanii przeciw rewolucyjnej Francji i Napoleonowi początkowo odmówił, ale wyzwany od tchórzy ruszył w końcu do ataku. Po chwili jego batalion, rozwijający się akurat z czworoboku w kolumnę został rozniesiony na szablach francuskich kirasjerów, a on sam dostał śmiertelny postrzał. Francuzi natychmiast rozstawili w zabudowaniach artylerię i zaczęli razić Brytyjczyków kartaczami.

Zwycięstwo wymyka się z rąk

Wydawało się, że po zdobyciu tej kluczowej pozycji, Francuzi wygrali bitwę. Żołnierze Wellingtona, zwłaszcza brytyjska piechota trzymały się jeszcze, ale zostały mocno przerzedzone. Kawaleryjskie szarże miały więc jakiś sens. Piechota w czworobokach była dobrym celem dla francuskiej artylerii. Straty „czerwonych kurtek” sięgały 50 procent. Tymczasem Napoleon miał jeszcze w odwodzie swoją broń ostateczną – nienaruszone oddziały Gwardii.

W ciszy, jaka zapadła po zdobyciu La Haye Sainte dało się słyszeć dochodzące z południowo-wschodniego krańca pola bitwy armatnie strzały. Walki z Prusakami na prawym skrzydle przybierały na sile. Trzeba było rzucić osiem batalionów Młodej Gwardii, żeby wyparła przeciwnika z wioski Plancenoit. Około wpół do ósmej wieczorem na lewe skrzydło Wellingtona przybył cały I korpus von Zietena i z miejsca włączył się do walki, wspierając zmęczone jednostki koalicjantów. Cesarz wciąż wierzył, że pobije Wellingtona na oczach Prusaków, a potem zwróci się przeciwko nim. I wciąż było to możliwe.

Przyszedł czas na Starą Gwardię. Wiarusi, przy warkocie werbli i z okrzykiem „vive l’empreur!” ruszyli pod górę, za grzbiet zbocza, gdzie kryło się prawe skrzydło sprzymierzonych. W tym czasie ich lewe skrzydło zaczęło się załamywać pod wpływem nieustających francuskich ataków. Resztki trzech brygad Legionu Niemieckiego zaczęły paniczną ucieczkę.

Na prawej flance koalicji, gwardziści Napoleona nacierali frontalnie, tocząc ciężką walkę z brygadą gwardii Jego Królewskiej Mości. Nagle żołnierze trzech pułków brytyjskiej piechoty - 52. Oxfordshire, 71. Glasgow Haighland i 95. Rifles, dotychczas zalegający w rosnącym na polu bitwy zbożu, na rozkaz Wellingtona podnieśli się i wypuścili morderczy grad kul z flanki. Gwardia atakowana z dwóch stron zaczęła się cofać. Przez francuskie szyki lotem błyskawicy przeszedł okrzyk „La Garde recule!” Oddziały na prawym skrzydle, widząc odwrót gwardzistów zachwiały się i zaczęły wycofywać pod naporem Prusaków. Odwrót wkrótce zamienił się w paniczną ucieczkę. Krótko po dwudziestej pierwszej Wellington zdjął swój dwugraniasty kapelusz i wskazał nim na południe. Na ten znak Brytyjczycy, Niderlandczycy i Prusacy zaczęli szturm na cofające się oddziały. Żołnierze maszerowali w dół, wśród poległych, końskich trupów i porozbijanych armatnich lawet i jaszczy. Francuzi zaczęli bezładnie uciekać. W porządku cofała się tylko Gwardia, strzelając bez różnicy do Anglików, Prusaków i chcących się schronić w jej szykach Francuzów. Sprzymierzeni wyrzynali cofających się, nie słuchając wznoszonych przez nich okrzyków „vive le Roi!” i wezwań do dania pardonu. Jednym z ostatnich akordów bitwy było rozstrzelanie z dział 1 batalionu 1 pułku Gwardii, którego żołnierze odmówili poddania się. O wpół do dziesiątej wieczorem Wellington z Blücherem podali sobie ręce na południe od farmy La Belle Aliance, skąd jeszcze kilka godzin wcześniej rozkazy wydawał Napoleon.

Po bitwie

Napoleon nie porzucił myśli o dalszej walce, ale sprzymierzeni, do których dołączyli Rosjanie, maszerowali już na Paryż. W końcu abdykował i wyjechał do Rochefort nad Atlantykiem, chcąc odpłynąć do Ameryki. Port był zablokowany przez Anglików i Cesarzowi pozostało tylko poddać się dowódcy fregaty Belleropohon, kapitanowi Maitlandowi. Decyzją sprzymierzonych został zesłany na Wyspę Świętej Heleny, gdzie dokonał żywota w 1821 r.

Straty obu stron po całodniowej rzezi wyniosły około 40 tys. zabitych i rannych. Jak wspominał jej uczestnik, kapitan John Kincaid „nie słyszałem jeszcze o bitwie, w której wszyscy by zginęli, ale ta wyglądała na wyjątek”. Ciała żołnierzy koalicji pochowano, a Francuzów spalono na stosach. Kości poległych długo wychodziły z ziemi, nie pozwalając zapomnieć o starciu. W końcu zebrano je i zmielono na nawóz. „Zęby spod Waterloo” wyrwane zmarłym na polu bitwy, jeszcze długo służyły londyńskim dentystom do naprawiania ubytków w szczękach zamożniejszych mieszkańców Londynu.

Waterloo przeszło do historii jako ostatnia bitwa Napoleona. Jak sam wspominał, ta klęska wymazała wspomnienie jego czterdziestu zwycięskich bitew. Wellington z kolei wspominał, że „było to najbardziej niepewne zwycięstwo, jakie widział”. Jednak gdyby Napoleon wygrał, z pewnością wkrótce zostałby pokonany przez zmobilizowane siły koalicji, co i tak przypieczętowałoby koniec Cesarza i jego epoki.

/ pwł
 2
  • czytelnik IP
    Fajny tekst.
    Dodaj odpowiedź 4 0
      Odpowiedzi: 0
    • jaro7 IP
      Tu jest ta szarża i kontratak Polaków ,oraz śmierć od polskiej lancy brytyjskiego dowódcy.
      youtube
      Dodaj odpowiedź 5 1
        Odpowiedzi: 0

      Czytaj także