KrajJeszcze o fake news na przykładach

Jeszcze o fake news na przykładach

Łukasz Warzecha,
Łukasz Warzecha, "Do Rzeczy" / Źródło: DoRzeczy.pl
Dodano 42
Sposób, w jaki "Gazeta Wyborcza" poinformowała o transparencie narodowców, wywieszonym w Szczecinie przy okazji Tall Ships Races, pokazuje idealnie, jakie zagrożenia niesie z sobą, a zarazem jak oderwany od życia jest postulat karania za fałszywe wiadomości.

W najnowszym numerze tygodnika „Do Rzeczy” znajdą Państwo mój tekst, który wskazuje, że realizacja pomysłu, który został już wprowadzony w Niemczech (nie wszedł jeszcze w życie) i już wywołuje tam ogromne kontrowersje, może być skrajnie niebezpieczna dla wolności słowa. Ale cóż, wolnością słowa chyba nikt się dziś specjalnie nie przejmuje. Przez zwolenników partii rządzącej jest uznawana raczej za ekstrawagancki wymysł liberalnych pięknoduchów, wrogich najlepszej władzy pod słońcem, a druga strona konfliktu używa jej jako wygodnego hasła i wytrycha, podczas gdy, sprawując władzę, dusiłaby ją bez litości.

Chcę tu tymczasem przedstawić appendix do swoje tekstu w naszym tygodniku, wskazując na wspomniany na początku konkretny przypadek.

Oto narodowcy zaprezentowali transparent z napisem „Nazi German death camps, not Polish”, na którym widniała sylwetka niemieckiego żołnierza z wpisaną w nią swastyką, celującego z pistoletu w głowę klęczącej sylwetce człowieka z biało-czerwoną opaską na ramieniu. Przekaz całkowicie jasny i zrozumiały. Nikt będący przy zdrowych zmysłach nie uznałby, że chodzi tutaj o propagowanie narodowego socjalizmu.

Tymczasem jak opisuje to „Gazeta Wyborcza” (cytuję za zrzutem ekranu ze strony szczecińskiej „GW” zrobionym 5 sierpnia; obecnie tytuł tekstu jest już zmieniony)? Tytuł brzmi: „Swastyka i »Polska dla Polaków«. Narodowcy zatrzymani na The Tall Ships Races”. Dalej czytaliśmy w pierwszej wersji tekstu: „Wywiesili na moście transparent ze swastyką. Potem kilkudziesięciu mężczyzn ubranych w jednolite koszulki z napisem »Polska dla Polaków. Polacy dla Polski« próbowała [tak w tekście] wejść na teren finału The Tall Ships Races. Zatrzymała ich policja”.

W nowej wersji tekstu do pierwszego zdania dodano: „i hasłem »Nazi German death camps not Polish«”. Nie poprawiono nawet ewidentnego błędu redakcyjnego, który powstał prawdopodobnie przez wykreślenie słowa „grupa” (stąd gramatycznie błędne „próbowała” zamiast „próbowało”).

Manipulacja zawarta zwłaszcza w pierwotnej wersji artykułu jest ewidentna. Swastyka służy tu bowiem jedynie do oznaczenia winowajcy zbrodni, przeciwko której autorzy transparentu się wypowiadają. Nie ma żadnej wątpliwości, że transparent potępia hitlerowskie bestialstwo. Tymczasem lid tekstu został skonstruowany tak, że czytający odnosi wrażenie, iż swastykę narodowcy potraktowali jako własny symbol.

Entuzjaści karania za fake news uznają, że to właśnie klasyczny przypadek, gdy taka kara powinna zostać wymierzona – przy czym nie spotkałem się jeszcze z choćby ramowym opisem, jak to w praktyce powinno ich zdaniem wyglądać: procedura administracyjna, zmiany w kodeksie karnym, jak poradzić sobie z problemem braku definicji mediów w polskim prawie itd. Tylko że jest dokładnie przeciwnie: ta właśnie sprawa pokazuje, z jak niejednoznaczną i skomplikowaną materią mamy do czynienia. Bo czy w pierwszej wersji tekstu Giewu skłamała? Otóż – nie. Narodowcy faktycznie wywiesili transparent ze swastyką. Owszem, informacja była zmanipulowana, lid nie pokazywał kontekstu – to prawda. Ale nie było tam „oczywistej nieprawdy”. Gdyby kara za fake news miała dotyczyć „oczywistego kłamstwa” – jak chcą zwolennicy – tu nie miałaby zastosowania. A gdyby miała dotyczyć czegoś więcej, to wkraczalibyśmy na grunt dramatycznie już groźnych interpretacji i wieloznaczności.

Inny przykład: głośna swego czasu historia niewpuszczenia do autobusu na warszawskim Dworcu Zachodnim. Ludwika Włodek napisała wtedy na Facebooku, że jej krewnego o ciemnym kolorze skóry nie wpuszczono do autobusu z powodów rasistowskich. Nic dziwnego – Włodek, była dziennikarka Giewu, jest z przekonania osobą lewicy, więc każde podobne zdarzenie jest gotowa interpretować w taki właśnie sposób. Wkrótce okazało się, że pomiędzy pasażerem oraz kierowcą (zresztą z litewskich linii) doszło po prostu do spięcia o ponadwymiarowy bagaż, a osobą zaostrzającą spór był sam pasażer.

I znów – fake news czy nie? Faktem jest, że pasażer miał ciemny odcień skóry i że wybuchła awantura. Reszta jest sprawą interpretacji. Sam zdecydowanie skłaniam się ku twierdzeniu, że tylko przewrażliwiony lewak mógł w tym incydencie dostrzec element rasistowski, ale to jednak kwestia interpretacji, bo nikt nie siedzi w głowie drugiego człowieka i nie jest w stanie przeniknąć jego motywacji do końca.

Weźmy teraz przykład z drugiej strony. Wyobraźmy sobie, że narzędzie w postaci kar za fake news dostaje do ręki Platforma, a opozycyjne wobec niej medium pisze, że w restauracji Sowa i Przyjaciele politycy PO płacili z publicznych pieniędzy za prywatne biesiady. Kłamstwo czy prawda? Nie trzeba mieć wielkiej wyobraźni, żeby dostrzec, że w innych warunkach politycznych ludziom PO łatwo będzie dowodzić, że to kłamstwo, bo – niezależnie od treści rozmów – dotyczyły one w gruncie rzeczy spraw państwa, a więc nie były spotkaniami prywatnymi.

Zachęcając do lektury tekstu w najnowszym numerze „Do Rzeczy”, gdzie rozwijam argumentację przeciwko wprowadzaniu nowych instrumentów prawnych, muszę stwierdzić jedno: motywacja tych zwolenników władzy, którzy popierają (w 99 procentach przypadków kompletnie bezrefleksyjnie) jakiś nieokreślony system kar za fake news, jest niestety bardzo prosta – i zarazem bardzo groźna: „Złe, polskojęzyczne media kłamią na temat najlepszego rządu w historii Polski, więc trzeba je karać”.

Niestety, opinia, że przepisy prawa muszą mieć walor uniwersalny – czyli muszą mieć taki kształt, żeby działały dobrze w każdych warunkach, przy każdej władzy, a nie służyły za pałkę do okładania przeciwnika w danym momencie – wydaje się równie wielką ekstrawagancją co dbanie o wolność słowa.

Okładka tygodnika Do Rzeczy: 32/2017
Więcej możesz przeczytać w 32/2017 wydaniu tygodnika „Do Rzeczy”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
/ Źródło: DoRzeczy.pl
/ dcy
 42
  • twins IP
    Znowu redaktor specjalnej troski publikuje swoje wypociny .
    Dodaj odpowiedź 2 5
      Odpowiedzi: 0
    • realista IP
      Warzecha czopku a ani jednego przykładu z gebelsowskiej szczekaczki ? Toć przecież jej prekursorka mogłaby się od nich uczyć w podawaniu nieprawdziwych informacji Nawet za komuny było choć odrobine prawdy
      Dodaj odpowiedź 1 7
        Odpowiedzi: 0
      • szkodnikSzyszko IP
        Wbrew fake news prawicy Las Bawarski zaatakowany kornikiem i klęskami żywiołowymi odbudował się sam ,bez ingerencji człowieka ,w dwie dekady.
        W drzewostanach ponadstuletnich Bawarskiego Parku kornik drukarz przebudował strukturę lasu, upodabniając ją do stanu z XIX wieku.

        Więcej przeczytacie na : https://www.facebook.com/RuchWku* wionychTV/posts/1585807818127616
        Dodaj odpowiedź 6 6
          Odpowiedzi: 1
        • Demokrata IP
          Niestety, osobiście uważam, że to co się w Polsce (już od pewnego czasu) wymyka spod kontroli, to zupełny brak filtrowania kłamliwych, obłudnych i fałszywych informacji, którymi szpikowane są osoby czytające skrajnie prawicowe lub skrajnie lewicowe materiały! Zachód potrafi sobie z tym poradzić (przeżył już Faszyzm) i wie, że nie można do tego wracać, dlatego piętnowane są w zarodku wszelkie aspekty skrajnie nacjonalistycznych zachowań i również skrajnie "lewackich".. W Polsce nie dajemy sobie z tym rady i efekty są coraz gorsze. Widać to na każdym kroku - nawet na tym forum, gdzie nienawiść i jakieś dziwne uprzedzenia biorą górę nad wszystkim... W złym kierunku to zmierza, ale jak nie powiemy kategorycznie stop - będzie coraz gorzej... Czy nie może być tak, jak śpiewał J. Lennon w utworze "Imagine" - tylko ciągle musimy się o coś tłuc między sobą?
          Dodaj odpowiedź 11 1
            Odpowiedzi: 1
          • Jakub IP
            Cała ta gazeta to Fake news. Sprawdź, co ukrywa Kościół Kat..olicki przed Polakami przez ponad 40 lat, wpidz w google: PIOTR POCIESZYCIEL
            Dodaj odpowiedź 0 12
              Odpowiedzi: 0
            • don marco IP
              Ten ostatni przykład z "Sowy i przyjaciół" jest bez sensu. Przecież Platformersi zarzekali się, że to właśnie prywatne rozmowy są i dlatego nie należy się nimi przejmować i każdy, kto się prywatnymi rozmowami obcych ludzi zajmuje ten łajdak. Taka była oficjalna egzegeza PO. Kompletnie nietrafione.
              Dodaj odpowiedź 12 3
                Odpowiedzi: 1
              • poznaniak IP
                Warzecha, póki akceptujecie co się wyrabia u kolegów z GPC, NIezalezna.pl i TVP nie macie moralnego asumptu do krytykowania Wyborczej. Tak samo jak oni, póki akceptują co wyrabia Newsweek, czy NaTemat. Zajmijmy się wszyscy od własnego podwórka.
                Dodaj odpowiedź 10 18
                  Odpowiedzi: 0
                • PiS da IP
                  głosowałem na PiS. od dzisiaj możecie tak mnie nazywać
                  Dodaj odpowiedź 11 17
                    Odpowiedzi: 1
                  • Ciekawski IP
                    Zgadzam sie z opinia redaktora Warzechy ale sam popelnia mala manipulacje, podajac przyklady opozycyjnych fake newsow oraz hipotetycznego pisowskiego fakenewsa. Kto roznicy nie widzi i tak nie przekonam, kto widzi roznice ten widzi manipulacje. Zamiast wymyslac fakenews, ktory nawet dla wielu przeciwnikow PISU nie bylby fakenewsem mozna bylo wziac fakenews z Niezalezna.pl i wPolityce, ktorych codzinnie produkuja wiele.
                    Dodaj odpowiedź 8 10
                      Odpowiedzi: 1
                    • panie spraw aby poszli w PiS du IP
                      fake newsy to do rzeczy dla PiS d
                      Dodaj odpowiedź 4 22
                        Odpowiedzi: 0
                      • mocher IP
                        Pan Warzecha swój wywód opiera na założeniu, że zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa= wyrok skazujący tzn rządzi PiS sądy orzekają w prawo, rządzi PO to w lewo. A wyborcom dokopał tak przy okazji,. Wolność słowa to wolność a nie dowolność, po co nam w takim razie np prawo o ochronie dóbr osobistych.
                        Dodaj odpowiedź 9 1
                          Odpowiedzi: 0
                        • realista IP
                          wARZECHA TO ŻŹBŁO W OKU INNEGO ZOBACZY A BELKI NIE DOSTRZEŻE !!!!!!!!!!!!! Jakby wyszedł na pierwszy lepszy marsz ONR to by zobaczył morze swastykAle siedzi w domu i pisze peany na cześć wielkiego wodza
                          Dodaj odpowiedź 7 28
                            Odpowiedzi: 0
                          • bzdecik IP
                            Michnikoidalni powinni zostać ukarani za brak pod winietą tytułową klauzuli:
                            "czytanie tej gazety może być przyczyną wielu groźnych zboczeń i powinno odbywać się w małych dawkach, pod opieką psychologa"
                            Dodaj odpowiedź 20 4
                              Odpowiedzi: 2
                            • RIMET IP
                              To co napisala wyborcza to nie jest fejk niułs . Fejk bylby wtedy gdyby napisala, ze Warzecha jest mądry.
                              Dodaj odpowiedź 6 23
                                Odpowiedzi: 1
                              • solozzo IP
                                Przy wolności słowa lepiej nie majstrować bo prędzej czy później wyjdzie z tego cenzura. Kłamstwo i tak prędzej czy później wyjdzie na jaw a okłamywani prędzej czy później poznają się na kłamcach. No chyba, że życzą sobie być okłamywani w określonym duchu, a takich jest całkiem sporo:)
                                Dodaj odpowiedź 9 1
                                  Odpowiedzi: 0

                                Czytaj także