Przełomowa decyzja TSUE. Chodzi o status "neosędziów"

"Udział Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w następstwie reformy polskiego systemu sądownictwa w procedurze powołania sędziego, oraz brak skutecznego środka prawnego przed sądem dla nierekomendowanych kandydatów nie wystarczają same w sobie do wyłączenia sędziego" – stwierdził we wtorek (24 marca) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Podkreślono, że sądy krajowe muszą mieć możliwość kontroli zgodności z prawem procedury powołania sędziego oraz sprawdzenia, czy dany sędzia spełnia wymóg niezawisłego i bezstronności. Orzeczenie TSUE ma związek z pytaniem prejudycjalnym Sądu Rejonowego w Poznaniu.

"Rzeczpospolita" zauważyła, że sprawa ma charakter precedensowy, bowiem dotychczas Trybunał Sprawiedliwości UE wypowiedział się tylko na temat statusu tzw. neosędziów Sądu Najwyższego, a nie sędziów sądów powszechnych.

O co chodzi w sporze o sędziów?

"Neo-KRS" to termin publicystyczny, ukuty przez polityków obecnej koalicji rządzącej w czasach, gdy byli jeszcze w opozycji, i używany w sprzyjających im mediach. Stał się swoistym symbolem niezgody na zmiany w sądownictwie w czasach rządów Zjednoczonej Prawicy.

Trwający od kilku lat spór dotyczy wprowadzonego przez PiS trybu wyboru sędziowskiej części KRS przez posłów. Do 2017 r. 15 członków Rady wybierało samo środowisko sędziowskie. Obecnie 15 członków KRS wybiera Sejm. W skład Rady wchodzą także: minister sprawiedliwości, pierwszy prezes Sądu Najwyższego, prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeden sędzia powołany przez prezydenta, czterech posłów oraz dwóch senatorów.

W listopadzie 2025 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł jednogłośnie, że wyłączenie "neosędziów" z orzekania jest niezgodne z konstytucją. Już w 2022 r. TK wskazywał, że przepisy pozwalające na wyłączanie sędziów ze względu na wątpliwości wokół ich powołania są niezgodne z ustawą zasadniczą.