Kontrola celno-skarbowa. Kogo i kiedy może objąć?

Kontrola celno-skarbowa (lub karno-skarbowa) polega na weryfikacji prawidłowości rozliczeń podatkowych. Jest prowadzona przez Urząd Celno-Skarbowy w przypadku podejrzenia przestępstwa lub wykroczenia.

Kontrola polega na rygorystycznym sprawdzeniu przestrzegania przepisów podatkowych. W odróżnieniu od kontroli podatkowej, ta celno-skarbowa obejmuje bardzo szeroki zakres – od podatków, przez cła, po regulacje dotyczące gier hazardowych czy przeciwdziałanie praniu pieniędzy. Kontrolerzy mają za zadanie skupienie się na wykryciu możliwych przestępstw skarbowych i na przeciwdziałaniu ich popełnianiu.

Kontrolerzy nie muszą się zapowiadać

Kontrola celno-skarbowa przewiduje możliwość prowadzenia czynności kontrolnych i śledczych przy wykorzystaniu instrumentów przynależnych Policji czy innym formacjom mundurowym. Działania prowadzą naczelnicy urzędów celno-skarbowych. Nie ma znaczenia właściwość miejscowa danego organu.

W przeciwieństwie do kontroli podatkowej, w przypadku kontroli celno-skarbowej nie ma obowiązku wszczęcie jej z uprzednim, siedmiodniowym wyprzedzeniem podmiotu, który będzie podlegał działaniom. Sprawdzenie rozpoczyna się z chwilą doręczenia upoważnienia do jej przeprowadzenia, a w sytuacjach wymagających natychmiastowego działania – na podstawie okazanej legitymacji służbowej.

Zazwyczaj typowa kontrola celno-skarbowa powinna zakończyć się w ciągu 3 miesięcy od jej wszczęcia. W praktyce jednak termin zakończenia działań może być przedłużany. Przepisy nie przewidują maksymalnego czasu trwania kontroli.

Kontrola skarbowa może standardowo cofnąć się w dokumentacji 5 lat wstecz, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Oznacza to, że w roku 2026 urząd może kontrolować rozliczenia od 2020 roku. W przypadku zawieszenia biegu przedawnienia (np. wszczęcie sprawy karnoskarbowej) okres ten może ulec wydłużeniu.

Kiedy spodziewać się kontroli celno-skarbowej?

Kontrolerzy z Urzędu mogą wszcząć kontrolę w kilku przypadkach. Najczęstsze powody i czynniki wywołujące kontrolę:

• podejrzenie udziału w karuzeli VAT, stosowania pustych faktur, wykrycie nieprawidłowości przez systemy JPK/KSeF.
• nieprawidłowości w transakcjach zagranicznych: handel z podmiotami z rajów podatkowych, błędy w zgłoszeniach celnych, wewnątrzwspólnotowe nabycie/dostawa towarów.
• nagłe zmiany w finansach firmy: znaczne wahania w obrotach, częste korekty deklaracji, wnioskowanie o wysoki zwrot podatku VAT.
• działalność w sektorach wysokiego ryzyka (np. elektronika, paliwa, logistyka).
• obroty towarami akcyzowymi: produkcja, obrót lub przewóz alkoholu, tytoniu czy paliw bez wymaganych zezwoleń.
• naruszenia celne: nieprawidłowe określenie wartości celnej towarów lub ich klasyfikacji.

Możliwe konsekwencje

Po zakończeniu kontroli celno-skarbowej, możliwych jest kilka scenariuszy. Kontrola taka może zakończyć się doręczeniem wyniku kontroli, a to z kolei może skutkować koniecznością przeprowadzenia korekty deklaracji przez podatnika (i zakończeniem sprawy).

Druga opcja zakłada automatyczne przekształcenie kontroli w postępowanie podatkowe. W przypadku wykrycia nieprawidłowości, konsekwencją jest najczęściej decyzja określająca wyższe zobowiązanie podatkowe, zaległości z odsetkami, kary finansowe, a w skrajnych przypadkach odpowiedzialność karno-skarbowa.