Czy można było powstrzymać zamachowca? Weteran GROM: Służby są bez szans

W sobotę na Rynku Głównym w Krakowie doszło do zamachu, w którym zginęło sześć osób, a kilkanaście zostało rannych. Sprawcą był 24-letni Michał Oksiński pochodzący z Ostrowca Świętokrzyskiego.

W mieszkaniu jego rodziny policjanci odnaleźli później ciała trzech osób: rodziców i siostry napastnika. W poniedziałek rano poinformowano natomiast, że sam zamachowiec zmarł w szpitalu.

O możliwych przyczynach tragedii i szansach na jej zapobieżenie mówił w Polsat News Paweł "Naval" Mateńczuk, weteran jednostki wojskowej GROM.

"Dzisiaj jest nam za dobrze". Naval o możliwych przyczynach zamachu

Zdaniem byłego żołnierza GROM wydarzenia w Krakowie należy rozpatrywać także w szerszym kontekście przemian społecznych i gospodarczych. – Trzeba patrzeć na nasz kraj w całości, a więc na nasz zwrot gospodarczy, ten dobrobyt, w jakim żyjemy" – powiedział Mateńczuk.

Przypomniał, że Polska stała się częścią zamożnego Zachodu, ale wraz z korzyściami wynikającymi z rozwoju gospodarczego mierzy się również z zagrożeniami znanymi z innych europejskich państw. Weteran GROM zwrócił uwagę na zmiany w sposobie wychowywania młodych ludzi. – Ja jako młody człowiek, gdy chciałem coś mieć, to musiałem pójść zrywać czereśnie, truskawki. Czekało się na te prace sezonowe, żeby móc sobie pójść dorobić – wspominał.

Według niego obecnie młodzież znacznie częściej otrzymuje od rodziców dobra materialne bez konieczności podejmowania dodatkowej pracy. – Dzisiaj to nie jest takie powszechne, że młodzi na coś zbierają, bo po prostu ich rodzice mają dosyć dostatnie życie i są w stanie dawać im to praktycznie od ręki – przekonywał.

W ocenie Mateńczuka mniejsza liczba codziennych obowiązków i wyzwań może sprzyjać frustracji oraz destrukcyjnym zachowaniom. – Dzisiaj jest nam za dobrze i zaczynamy nie doceniać tego, jak nam się dobrze żyje i zaczynamy coś burzyć, bo nam coś nie pasuje w przestrzeni politycznej, w przestrzeni społecznej – stwierdził.

Czy służby mogły zapobiec tragedii? "Samotny wilk jest praktycznie nieuchwytny"

Prowadzący rozmowę zapytali Mateńczuka, czy podobne ataki można przewidywać i skutecznie im zapobiegać.

Były żołnierz wskazał na szczególne trudności związane z wykrywaniem osób przygotowujących zamach bez pomocy innych ludzi. – Jeżeli mamy takiego samotnego strzelca, samotnego wilka, który się nie dzieli swoimi pomysłami w środowisku, nie dzieli się swoimi pomysłami na zewnątrz, w social mediach, to jak bardzo wejść w jego prywatność, żeby móc go skwalifikować przez służby, że on jednak w przyszłości jest w stanie zrobić coś złego, albo się radykalizuje? – pytał.

Mateńczuk podkreślił, że problem dotyczy nie tylko skuteczności służb, ale również ochrony praw obywatelskich. – Mamy taki system polityczny, który się nazywa demokracją, mamy swoje prawa obywatelskie i nie chcemy być inwigilowani przez służby, bo jednak nasza prywatność jest bardzo ważna – zaznaczył.

Według eksperta w przypadku osoby, która samodzielnie przygotowuje zamach i nie zdradza swoich zamiarów, możliwości wcześniejszego wykrycia zagrożenia są niewielkie.

– Jeżeli jestem sam i nie dzielę się tym planowaniem z nikim innym, to praktycznie jestem nieuchwytny – stwierdził.

"Nie obwiniajmy nikogo za to, co wydarzyło się w Krakowie"

Weteran GROM wyjaśnił również, dlaczego działania podejmowane przez większą grupę osób bywają łatwiejsze do wykrycia.

Zwrócił uwagę, że przy wspólnym planowaniu przestępstwa zwiększa się prawdopodobieństwo pojawienia się wątpliwości u któregoś z uczestników. – Wiele operacji wyszło na tym, że ktoś je zdradził, bo na etapie planowania był gotów to zrobić, ale później przychodzi refleksja, że to się faktycznie może wydarzyć – tłumaczył.

W jego ocenie służby mogą otrzymać wówczas sygnały ostrzegawcze, które umożliwiają podjęcie działań przed zamachem. Inaczej wygląda sytuacja, gdy sprawca działa samodzielnie, nie ujawnia planów i nie pozostawia łatwo dostrzegalnych śladów przygotowań. – Jeśli to jest samotny wilk, to jest to mega trudne do wykrycia. Dlatego za to, co się wydarzyło w Krakowie, nie obwiniajmy nikogo. Nie obwiniajmy służb, bo są bez szans, żeby trafić na kogoś takiego – podsumował Mateńczuk.