Nowe muzeum w Polsce. Takiego w tej części Europy jeszcze nie było
Miasto Gorlice oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zamierzają wspólnie prowadzić Muzeum Frontu Wschodniego I Wojny Światowej. List intencyjny w sprawie utworzenia nowej placówki podpisali 6 listopada minister kultury Marta Cienkowska i burmistrz Gorlic Rafał Kukla. Resort poinformowało o planach w Narodowe Święto Niepodległości. Szczegółowe warunki współpracy zostaną ustalone w treści umowy, która zostanie zawarta do 30 czerwca 2027 r.
Na siedzibę muzeum wybrano okolice Cmentarza Wojennego nr 91 na Górze Cmentarnej w Gorlicach (woj. małopolskie). Placówka ma upamiętniać przede wszystkim Bitwę pod Gorlicami z 2 maja 1915 r. Tematyka obejmie także walki na pozostałych obszarach frontu wschodniego.
Pierwsze takie muzeum w tej części Europy
Będzie to pierwsza w Europie Środkowo-Wschodniej nowoczesna instytucja muzealna w pełni poświęcona dziejom frontu wschodniego I wojny światowej. – Będzie to miejsce, które opowie nie tylko o wielkich bitwach i tragediach, ale przede wszystkim o ludziach – o polskich losach, dramacie wojny i wydarzeniach, które otworzyły nam drogę do niepodległości. Historia Polski to nie tylko historia zwycięstw, lecz także poświęcenia, cierpienia i nadziei, których nie udało się odebrać kolejnym pokoleniom – powiedziała minister kultury Marta Cienkowska.
W zbiorach nowego muzeum znajdą się oryginalne artefakty, takie jak: broń, umundurowanie i oporządzenia żołnierskie, a także dokumenty, w tym listy i karty pocztowe, dzienniki, fotografie i pamiątki rodzinne, umożliwiające wypełnienie ekspozycji stałej oraz organizację wystaw czasowych. Większość z nich należy do Muzeum PTTK w Gorlicach. Integralną częścią placówki będzie otwarta czytelnia z zasobami bibliotecznymi i archiwalnymi stworzona jako centrum gromadzenia wiedzy o I wojnie światowej. Znajdą się tam zbiory rękopiśmienne, fotografie, dokumenty, artefakty i materiały multimedialne. Ośrodek będzie też ogólnopolskim centrum badań nad tematami powiązanymi z I wojną światową, poszerzając świadomość o jej znaczeniu w odzyskaniu niepodległości w 1918 r. oraz późniejszych relacjach z sąsiadami.
Gorlice podczas I wojny światowej
Gorlice były areną przełomowych i jednych z kluczowych działań wojennych w czasie I wojny światowej. Decydujące starcie rozpoczął 2 maja 1915 r. niespodziewany atak wojsk niemieckich i austro-węgierskich, po którym przerwany został front rosyjski. W Bitwie Gorlickiej zginęło ok. 20 tys. żołnierzy obu walczących stron. Zabici pozostali na pobojowiskach lub zostali pochowani w płytkich, prowizorycznych grobach. W celu godnego pochowania ofiar przy austriackim Ministerstwie Wojny utworzono Wydział Grobów Wojennych.
Teren został podzielony na tzw. okręgi cmentarne, z których trzy – Gorlice, Nowy Żmigród i Łużna – znajdują się obecnie w granicach powiatu gorlickiego. Łącznie, na terenie całego powiatu, zlokalizowane są 83 nekropolie, stanowiące unikatowy przykład budownictwa cmentarnego w Europie. Należą do nich cmentarze w Sękowej, Ropicy Górnej, Stróżówce, Bieczu, a także cmentarze na terenie ziemi gorlickiej, takie jak: Cmentarz nr 123 Łużna-Pustki, największy cmentarz na ziemi gorlickiej, oraz Cmentarz nr 91 wzniesiony na Górze Cmentarnej, na terenie którego ma powstać Muzeum Frontu Wschodniego I Wojny Światowej.
Na ziemi gorlickiej znajdują się również widoczne ślady walk, okopów i stanowisk bojowych, które będą mogły zostać zrekonstruowane, stając się dodatkowymi znakami pamięci.