Zaniżone emerytury w Polsce. Tysiące seniorów mogą skorzystać na przeliczeniu

Nieprawidłowości i niekorzystne rozwiązania w polskim systemie emerytalnym od lat budzą kontrowersje. Część z nich stała się przedmiotem postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym, inne wymagały zmian ustawowych.

W rezultacie niektórzy emeryci mogą liczyć na ponowne ustalenie wysokości świadczenia. O tym, czy rzeczywiście przysługuje im podwyżka, decyduje jednak nie tylko rok urodzenia, ale również data złożenia wniosku emerytalnego, historia pobierania świadczeń i sposób ich wcześniejszego obliczenia.

Emeryci z rocznika 1953. ZUS wypłacił tysiące wyrównań

Jedną z najbardziej znanych grup poszkodowanych przez zmiany przepisów były osoby urodzone w 1953 roku, które skorzystały z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę.

Od 2013 roku obowiązywał mechanizm, zgodnie z którym przy ustalaniu emerytury powszechnej pomniejszano podstawę jej obliczenia o sumę wcześniej pobranych świadczeń. W przypadku części emerytów prowadziło to do znaczącego obniżenia miesięcznych wypłat. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zmianie przepisów sytuację wielu osób udało się naprawić.

Według danych ZUS z lutego 2021 roku rozpatrzono ponad 163,5 tys. spraw dotyczących rocznika 1953. Średnia podwyżka wyniosła blisko 260 zł miesięcznie, a przeciętne wyrównanie sięgnęło 11,6 tys. zł. Nie wszystkie przypadki zostały jednak rozwiązane. Spory dotyczą między innymi części kobiet, które wystąpiły o wcześniejszą emeryturę przed zmianą przepisów, ale nie pobierały świadczenia.

Nie tylko rocznik 1953. Kolejni seniorzy mogą być poszkodowani

W czerwcu 2024 roku Trybunał Konstytucyjny wydał kolejny wyrok dotyczący pomniejszania podstawy emerytury powszechnej o wcześniej pobrane świadczenia. Orzeczenie w sprawie SK 140/20 dotyczyło osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 roku, a następnie zostały objęte niekorzystnym mechanizmem potrąceń. Problem może obejmować także kobiety z roczników 1949-1952 i 1954-1959 oraz mężczyzn z roczników 1949-1952 i 1954. Sam rok urodzenia nie wystarcza jednak do uzyskania przeliczenia.

Istotnym problemem pozostaje status wyroku z 2024 roku, który nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. W praktyce prowadziło to do odmów wznowienia postępowań przez ZUS, a część emerytów dochodziła swoich praw przed sądami. Oznacza to, że osoby z wymienionych roczników nie mogą zakładać automatycznego otrzymania dodatkowych pieniędzy. Każda sytuacja wymaga indywidualnej analizy.

Kobiety z OFE. Po ukończeniu 65 lat możliwe wyższe świadczenie

Osobną grupę stanowią kobiety urodzone po 1948 roku, które należały do Otwartych Funduszy Emerytalnych i spełniły warunki do otrzymywania okresowej emerytury kapitałowej. Po ukończeniu 60. roku życia mogły one otrzymywać emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz okresową emeryturę kapitałową. Po osiągnięciu 65 lat następuje ponowne ustalenie wysokości świadczenia z uwzględnieniem środków zapisanych na koncie i subkoncie w ZUS.

Dla części kobiet może to oznaczać podwyżkę emerytury. Jej wysokość zależy jednak od indywidualnego stanu konta, a nie od samego faktu ukończenia 65 lat. Co istotne, w wielu przypadkach ZUS dokonuje przeliczenia z urzędu. Inne zasady mogą obowiązywać kobiety, którym okresową emeryturę kapitałową przyznano przed 1 października 2017 roku.

Emerytury czerwcowe. ZUS przelicza świadczenia bez wniosków

Kolejną grupą są osoby, którym przyznano lub przeliczono emeryturę w czerwcu w latach 2009-2019. Przez lata były one objęte mniej korzystnymi zasadami waloryzacji składek, przez co ich świadczenia mogły być niższe od emerytur osób, które przeszły na emeryturę w innych miesiącach. Problem ten został objęty ustawą z 5 sierpnia 2025 roku. Od 1 stycznia 2026 roku ZUS ponownie obliczał takie świadczenia automatycznie.

Według komunikatu Zakładu z 4 marca 2026 roku przeliczono już 215,5 tys. świadczeń, czyli 98 proc. wszystkich zaplanowanych spraw. Spośród osób, które otrzymały już przeliczone świadczenia, 76 proc. uzyskało wyższą wypłatę. ZUS podkreślił, że emeryci objęci ustawą nie muszą składać żadnego wniosku. Po przeliczeniu otrzymują nową decyzję, a jeśli obliczona kwota jest niższa od dotychczasowej, świadczenie pozostaje bez zmian.

Jak sprawdzić, czy ZUS powinien podwyższyć emeryturę?

Seniorzy, którzy podejrzewają, że ich świadczenie zostało obliczone niekorzystnie, powinni w pierwszej kolejności sprawdzić datę przyznania emerytury oraz decyzje otrzymane z ZUS.

Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na datę złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę, sposób obliczenia świadczenia powszechnego, ewentualne potrącenia oraz informacje o przeprowadzonych przeliczeniach.

W określonych przypadkach możliwe jest złożenie formularza ERPO, czyli wniosku o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy emeryt posiada dodatkowe dokumenty dotyczące zatrudnienia lub opłacał składki już po przejściu na emeryturę.