„250 lat Stanów Zjednoczonych” – monumentalne dzieło prof. Roszkowskiego o historii USA i Polakach w Ameryce

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera najnowsze, imponujące (ponad 600 stron!) dzieło prof. Wojciecha Roszkowskiego wydane nakładem wydawnictwa Biały Kruk, pt. „Siła i wolność. 250 lat Stanów Zjednoczonych Ameryki”. To szeroko zakrojona synteza dziejów USA – od ich początków po współczesność, łącząca warsztat historyka z interpretacją fenomenu państwa, które w krótkim czasie stało się jednym z głównych architektów współczesnego świata.

Autor prowadzi czytelnika przez kolejne etapy amerykańskiej historii – życie polityczne, religijne i gospodarcze, a także rozwój nauki, kultury i sztuki – ukazując kluczowe idee, przełomy oraz postacie: mężów stanu, dowódców, duchownych, uczonych i twórców, którzy współtworzyli amerykańską tożsamość. Nie tylko porządkuje dzieje jednego z najważniejszych państw świata, lecz także wydobywa mniej znane wątki, w tym obecność Polaków, którzy od początku współkształtowali amerykańską rzeczywistość i mieli istotny wkład w budowanie państwowości USA, walkę o niepodległość tworzącego się państwa oraz jego dalszy rozwój.

Wątek obecności Polaków w dziejach Stanów Zjednoczonych zajmuje w książce szczególne miejsce. Jak podkreśla autor:

„Polacy byli obecni u początku angielskich kolonii w Nowym Świecie, co, zważywszy na odległość ziem polskich od Atlantyku, wydaje się dość osobliwe, ale w specyficzny sposób połączyło historię Polski i Stanów Zjednoczonych”.

Prof. Roszkowski przypomina, że już w pierwszych dekadach kolonizacji Polacy odgrywali istotną rolę w życiu nowo powstających osad. W jego ujęciu byli obecni zarówno w Wirginii, jak i w innych koloniach, wnosząc konkretne umiejętności oraz uczestnicząc w budowaniu struktur społecznych i gospodarczych.

Autor przywołuje również jedną z najbardziej interesujących postaci tego okresu – Daniela Liczkę, związanego z Nowym Amsterdamem, późniejszym Nowym Jorkiem:

„Daniel Liczko (Litscho, 1612–1662) służył najpierw pod rozkazami Krzysztofa Arciszewskiego w armii holenderskiej w Brazylii, a następnie osiadł w Ameryce, gdzie był sierżantem, a potem porucznikiem w wojsku Nowego Amsterdamu. W 1651 roku wziął udział w wyprawie gubernatora Stuyvesanta przeciw Szwedom nad rzeką Delaware, a rok później dowodził oddziałem gubernatora w górnym biegu rzeki Hudson”.

Z kolei wśród kolonistów związanych z Pensylwanią pojawia się Antoni Sadowski – postać szczególnie istotna dla polskiego wątku w historii USA. Autor podkreśla jego znaczenie jako tłumacza i pośrednika w kontaktach z ludnością indiańską:

„Inną ważną postacią okresu kolonialnego był Antoni Sadowski (1669–1736). Urodził się w Ostrowcu Świętokrzyskim jako syn Marcina, posła na Sejm i szambelana na zamku w Gostyniu. Podczas wojny północnej dostał się w 1701 roku wraz z bratem do niewoli szwedzkiej, z której uciekł do Anglii, a następnie w 1704 roku do Nowego Jorku. Ożenił się z Dunką Mary Bordt i miał z nią dziewięcioro dzieci. W 1712 roku Sadowski przybył do Pensylwanii, gdzie osiadł w majątku Schuylkill, nauczył się kilku języków indiańskich i został urzędowym tłumaczem kolonii. Handlował też na jej zachodnich terenach i na obszarze Ohio”.

Prof. Roszkowski pokazuje, że polska obecność w Ameryce miała charakter ciągły – od pierwszych osadników i rzemieślników, poprzez postacie epoki kolonialnej, aż po udział w wojnie o niepodległość. W tym ostatnim okresie szczególnego znaczenia nabierają Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski, uznawani za najważniejsze symbole polskiego wkładu w powstanie Stanów Zjednoczonych.

Autor ukazuje więc spójną narrację – od mniej znanych pionierów obecnych w koloniach, po bohaterów amerykańskiej rewolucji, którzy zapisali się w historii USA na trwałe.

„Siła i wolność. 250 lat Stanów Zjednoczonych Ameryki” to nie tylko synteza dziejów jednego z najważniejszych państw świata, ale także próba ukazania szerokiego kontekstu jego powstawania – w tym mniej znanych wątków, takich jak istotny wkład Polaków w historię Ameryki.

Prof. Wojciech Roszkowski „Siła i wolność. 250 lat Stanów Zjednoczonych Ameryki”, wyd. Biały Kruk, 624 str., format 16,5 x 23,5 cm. Więcej na stronie.