"Piwo 0 proc. nie jest alkoholem". Czy Sejm podtrzyma kluczową poprawkę Senatu?
Ustawa o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ponownie trafiła do Sejmu. Wcześniej za przyjęciem ustawy głosowało 400 posłów, przeciwko – 29, od głosu wstrzymało się czterech posłów.
Nowe przepisy wprowadzają całkowity zakaz reklamy i promocji napojów alkoholowych, w tym piwa. Zakaz reklamy miał obejmować także piwo bezalkoholowe, które w odróżnieniu od piwa alkoholowego odnotowuje wzrost sprzedaży i jest postrzegane jako alternatywa dla alkoholu. Za złamanie zakazu przewidziano karę grzywny od 30 tys. zł do 1 mln zł lub ograniczenia wolności. Ustawa dotyczy również sponsoringu. Regulacja pozwala jedynie informować o sponsorowaniu imprez jedynie w ograniczonej formie (poprzez podanie nazwy i znaku na bilecie, plakacie, tablicy). Oznacza to m.in. brak możliwości pokazania marki piwa na parasolach w ogródkach restauracyjnych, na koszulkach zawodników sponsorowanej drużyny czy na lokalnym festynie czy festiwalu. Ustawa nie zajmuje się jednak w ogóle popularnymi "małpkami", które są jedną z głównych przyczyn pogłębiania problemu nadużywania alkoholu w Polsce.
Ważne zmiany w Senacie
Podczas dyskusji w Senacie, senator Wadim Tyszkiewicz ocenił, że nowelizacja ustawy to "bubel prawny". – Opinia wystawiona przez biuro legislacyjne pokazuje, że ten projekt jest bublem. Tę ustawę trzeba poprawić. Po to jest Senat, aby poprawiać złe ustawy. Pani chce dobrze, ale wylewa pani dziecko z kąpielą. Problemem są promocje typu 10+10 albo małpki, bo to jest prawdziwe rozpijanie. I tu ma pani nasz głos i za tym zagłosujemy, ale ta ustawa uderza również w tych małych. Alkohol był, jest i będzie i to na całym świecie. Ustawa musi być dobra, powinno się napisać nową ustawę – argumentował.
Ostatecznie senatorowie jednomyślnie opowiedzieli się za poprawkami, które można uznać za rozsądny kompromis między ochroną zdrowia publicznego a interesami legalnie działających przedsiębiorców. Nie zakwestionowali zasadniczego celu nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i nie wycofali najważniejszych ograniczeń. W ustawie utrzymano bowiem nocny zakaz sprzedaży alkoholu, zakaz promocji typu „2+2” oraz innych mechanizmów zachęcających konsumentów do zwiększania zakupów. Izba wyższa zdecydowała się natomiast poprawić te przepisy, które w pierwotnym kształcie budziły poważne zastrzeżenia ze względu na swoją nadmierną restrykcyjność.
Reklama piwa bezalkoholowego dozwolona
Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych przez Senat jest zachowanie możliwości reklamowania piwa bezalkoholowego. Pierwotne propozycje zakładały daleko idące ograniczenia, które mogłyby objąć również produkty niezawierające alkoholu. Senatorowie zdecydowali się na rozwiązanie bardziej wyważone. Przeszła ona jednak stosunkiem 46 do 45 głosów, przy pięciu wstrzymujących się. Za poprawką głosowała większość senatorów Koalicji Obywatelskiej i Trzeciej Drogi, przeciw byli wszyscy głosujący senatorowie Lewicy i zdecydowana większość PiS.
Zgodnie ze zmianami, reklama piwa bezalkoholowego pozostanie możliwa, ale będzie podlegała istotnym ograniczeniom, porównywalnym z obecnymi zasadami dotyczącymi reklamy piwa alkoholowego. To oznacza, że w telewizji i radiu będzie mogła być emitowana dopiero po godz. 200, a z przekazu ma jasno wynikać, że chodzi o produkt bez alkoholu. Ponadto, taka reklama nie może być kierowana do małoletnich, zachęcać do picia alkoholu ani przypisywać napojowi właściwości leczniczych.
Warto pamiętać, że w świetle ustawy o wychowaniu w trzeźwości piwo bezalkoholowe, czyli napój zawierający nie więcej niż 0,5 proc. alkoholu, w ogóle nie jest napojem alkoholowym. Nie płaci się od niego akcyzy, można je pić w parku, a formalnie kupić może je nawet dziecko. Prokuratura też to wie: z dokumentów Ministerstwa Zdrowia wynika, że Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, zawiadamiając o reklamach piwa bezalkoholowego, otrzymywało odmowy wszczęcia postępowania właśnie dlatego, że taki napój nie jest alkoholem.
Jest jeszcze jeden aspekt. Popularne "zerówki" są jednym z powodów, dla których Polacy piją mniej. Z danych wynika, że statystyczny Polak wypił w 2025 r. 8,3 l czystego alkoholu, a sześć lat wcześniej 9,8 l. Według danych branży piwowarskiej segment piw bezalkoholowych urósł w ciągu siedmiu lat o ok. 250 proc., do ok. 2 mln hektolitrów rocznie. Wniosek? Polacy piją mniej piwa alkoholowego i wybierają bezalkoholową alternatywę.
Krytycy poprawki wskazują jednak, że reklama piwa bezalkoholowego służy przede wszystkim do promocji piwa alkoholowego oraz całej marki ze względu na uderzające podobieństwo butelek. Specjaliści od zdrowia publicznego nazywają to marketingiem alibi. Przedstawiciel resortu zdrowia ocenił senackie poprawki jako mające „wyjątkowo negatywny charakter”. Ich zdaniem poprawka senatorów "wybiła zęby" ustawie.
Senatorowie odrzucają te argumenty. "Piwo 0 proc. nie jest alkoholem – sama ustawa uznaje za napój alkoholowy dopiero produkt zawierający powyżej 0,5 proc. alkoholu (art. 46 ust. 1). Każde piwo 0 proc. wypite zamiast tradycyjnego to mniej alkoholu, czyli cel, jaki sobie zakładamy. Poprawka dotyczy wyłącznie piwa oznaczonego jako 0 proc. Tak jest też w innych państwach UE. Nawet Litwa, która ma całkowity zakaz reklamy alkoholu, dopuszcza reklamę piwa wyraźnie oznaczonego jako bezalkoholowe. W większości państw UE dozwolona jest, z ograniczeniami, reklama nawet tradycyjnego piwa" – czytamy w odpowiedzi przesłanej "Rzeczpospolitej" przez grupę senatorów.
Opinia publiczna wydaje się zresztą widzieć to podobnie. W sondażu SW Research dla Salon24.pl z 20 i 21 października 49 proc. badanych opowiedziało się za utrzymaniem reklamy piw bezalkoholowych, przeciw było niespełna 32 proc. Reklamę piwa 0,0 jako największy problem związany z alkoholem wskazało 1,8 proc. ankietowanych.
Decyzja należy do Sejmu
Po jednomyślnym przyjęciu ustawy z poprawkami przez Senat, nowelizacja wróciła do Sejmu. Jutro jej rozpatrzeniem ma zająć się sejmowa Komisja Zdrowia. To kolejny ważny etap prac nad przepisami, które będą miały znaczenie zarówno dla konsumentów, jak i dla tysięcy przedsiębiorstw działających na polskim rynku. Posłowie staną przed decyzją, czy utrzymać senackie poprawki, czy powrócić do bardziej restrykcyjnych rozwiązań. Warto przy tym pamiętać, że Senat nie odrzucił ustawy, ani nie zakwestionował potrzeby ograniczania nadmiernego spożycia alkoholu. Zdecydował się natomiast skorygować przepisy w sposób, który pozwala zachować najważniejsze mechanizmy ochronne, a jednocześnie ograniczyć ryzyko negatywnych skutków gospodarczych.
Sejm ma teraz możliwość utrzymania poprawek, które nadały nowelizacji bardziej wyważony kształt. Stawką jest nie tylko przyszłość zasad sprzedaży, ale także sposób tworzenia prawa gospodarczego w Polsce. Ochrona zdrowia publicznego powinna pozostawać podstawowym celem regulacji. Nie musi to jednak oznaczać wprowadzania każdego możliwego zakazu, niezależnie od jego skuteczności i konsekwencji dla przedsiębiorców.