HistoriaStracił państwo, uratował naród

Stracił państwo, uratował naród

Obraz Jana Matejki
Obraz Jana Matejki "Konstytucja 3 Maja 1791 roku" / Źródło: fot. Robert Derewenda
Dodano 8
– Nie było szans na wzmocnienie państwa i utrwalenie jego bytu politycznego. Stanisław August zdołał jednak odrodzić społeczeństwo, przekształcił Sarmatów w nowoczesny, oświecony naród – mówi prof. Zofia Zielińska.

PIOTR WŁOCZYK: Czy ktokolwiek inny na tronie Rzeczypospolitej mógł uratować kraj przed upadkiem?

PROF. ZOFIA ZIELIŃSKA: Przypomnijmy, że Polska utraciła suwerenność na rzecz Rosji już w początkach XVIII w., a spektakularnym tego dowodem stała się przedostatnia wolna elekcja. W 1733 r. 12,5 tys. elektorów wybrało Stanisława Leszczyńskiego. W odpowiedzi na to do Polski wkroczył 30-tysięczny korpus rosyjskich wojsk i w ciągu dwóch lat pokonał walczący w obronie legalnego króla naród, narzucając mu Augusta III. To jest miara niesuwerenności i słabości ówczesnej Rzeczypospolitej.

I powiedzmy od razu, że po roku 1733 każdy polski elekt byłby elektem z rosyjskiej łaski. Takim stał się też Stanisław August. A jednak w skrajnie niekorzystnej sytuacji, w jakiej przyszło mu panować, dokonał bardzo wiele. Wydaje się, że wobec solidarnego czuwania Rosji i Prus nad tym, by nie dopuścić do odrodzenia Polski (przy czym decyzje należały do imperium), nie było szans na wzmocnienie państwa i utrwalenie jego bytu politycznego. Stanisław August zdołał jednak odrodzić społeczeństwo, przekształcił Sarmatów w nowoczesny, oświecony naród. Naród świadomy własnych zadań, mający szacunek dla siebie i polskiego dziedzictwa. Podstawą odrodzenia i nowego myślenia o Polsce stały się przede wszystkim dokonania na Sejmie Czteroletnim.

(…)

Jego przeciwnicy przywołują listy do Katarzyny, w których nietrudno dostrzec daleko posunięte podporządkowanie się Katarzynie...

Owszem, są takie listy, zwłaszcza z roku 1762, gdy Katarzyna została imperatorową. Stanisław łudził się, że caryca wezwie go do Petersburga i poślubi. Definitywny dowód na to, że przestał się dla niej liczyć, uzyskał w maju 1764 r., czyli przed elekcją (odbyła się 7 września 1764 r.). Natomiast uległy ton w listach polskiego króla do rosyjskiej imperatorowej wynikał z sytuacji naszego państwa. Nie byłoby roztropne, gdyby – zwłaszcza po doświadczeniu rozbiorowym – król formą listów ryzykował niepotrzebne narażanie Rzeczypospolitej Rosji.

Korespondencja Stanisława Augusta z Katarzyną II – w całości wydana – pokazuje, że przy stwarzającym pozory uległości tonie monarcha walczył w owych listach o zdobycie tego, co było w warunkach dysproporcji sił między Rzecząpospolitą a Imperium Rosyjskim możliwe. Notabene warto porównać, jak płaszczył się przed Katarzyną II i pochlebiał jej władca państwa o wiele od Polski silniejszego – Fryderyk Wielki.

(...)

Jak oceniać akt abdykacji Stanisława Augusta? Dlaczego król przystąpił ostatecznie do Targowicy i jak dziś patrzą na to historycy? Dlaczego ostatni król Polski został pochowany w II RP po kryjomu? Cały wywiad dostępny w lipcowym numerze miesięcznika. Już w kioskach!

Okładka miesięcznika Historia Do Rzeczy: 7/2020
Cały wywiad dostępny jest w 7/2020 wydaniu miesięcznika „Historia Do Rzeczy”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Czytaj także

 8
  • Mnbvc IP
    Był to nasz najlepszy król w XVIII wieku. Zrobił tyle ile mógł zrobić. Wykształceni historycy o tym wiedzą w odróżnieniu od zwykłych ludzi którzy na niego plują bo im tak w podstawówce powiedzieli. Bardzo dobrze, że wreszcie ktoś z uznanym nazwiskiem wziął obronę Poniatowskiego.
    Dodaj odpowiedź 2 4
      Odpowiedzi: 0
    • Rotor IP
      Bez przesady z tymi wymaganiami dla Stanisława Augusta co on mógł ? Przecież gdyby nie był kochankiem tej Niemki to nawet by królem nie został. Jedyne co mógł robić to lawirowac i zostać pod protektoratem tylko samej Rosji. Nie dawać wciągać w gierki i być rozgrywanym przez Prusy. Nie robić gwałtownych reform tylko co roku wprowadzać je stopniowo. Pozbyć się ziem planowanego w 1659 Księstwa Ruskiego ,z którego i tak lewobrzeżna Ukraina z Kijowem należała już do Rosji i wmanerować w ten sposób Rosję w wojny z Turcją. Słowem grać na czas. Tylko ze Stanisław August nie miał do tego ani jaj ,ani predyspozycji ,nie darmo Niemka zrobiła królem gościa chwiejnego i niezdecydowanego.
      Dodaj odpowiedź 8 0
        Odpowiedzi: 0
      • Szwejk XXI IP
        Gdyby znał przyszłość może udałoby się lawirować i wykorzystać czas przed i po Austerlitz, zaś dziś wspominano by Komitet Dziewięciu a nie Ośmiu. Może P. Waldemar Łysiak ucieszy nas " Mistrzowskim Faraonem Poniatowskiego"
        Dodaj odpowiedź 3 0
          Odpowiedzi: 0
        • antyM IP
          Woskowa Kukła!!!
          A pani prof. "historyk" z UW, co się wykłada dwojako: Uniwersytet Warszawski i Unia Wolności.
          Dodaj odpowiedź 4 1
            Odpowiedzi: 0
          • Duch Trościanki IP
            Niewątpliwie jego zasługą było wychowanie bratanka, Józefa, na Polaka.------Bratanek Słał listy do Króla, aby ten wezwał szlachtę i ruszał w pole.------Było wtedy w Rzeczpospolitej milion szlachty z czego mogło ruszyć w pole sto tysięcy szabel, a do tego nawet kilka setek tysięcy chłopskich kos by się znalazło.-----Zmobilizować można było jeszcze strzelców leśnych.-----KRÓL w owych czasach był niczym zewsząd widoczna wieża Katedry i mógł wokół siebie zjednoczyć wszystkie stany, aby swojego Państwa bronić.-----Niestety był to człek lękliwy o zajęczym sercu.------Jego wcześniejsza wspólkopulantka dobrze wiedziała kogo na tron Rzeczypospolitej wyznacza.-----Wolał do RENEGATÓW przystać, a na koniec za spłacenie prywatnych długów stał się prawnym likwidatorem Pierwszej Rzeczypospolitej.-----Poszedł na wycug do Petersburg, gdzie rychło haniebnego żywota dopełnił.------Proszę potraktować to co napisałem za MEMENTO przed niedzielnym REFERENDUM------Nie dawajcie wiary "życzliwym" sąsiadom wschodnim i zachodnim!!!------Stańcie murem przy Polskiej Władzy, nawet jeśli jest ona w Waszych oczach jak najgorsza.
            Dodaj odpowiedź 13 1
              Odpowiedzi: 0

            Czytaj także