W piątek, 9 października, w Oslo ogłoszono nazwisko tegorocznej laureatki Pokojowej Nagrody Nobla. Prestiżowe wyróżnienie otrzymała Navanethem "Navi" Pillay, była wysoka komisarz ONZ ds. praw człowieka oraz sędzia międzynarodowych trybunałów.
Norweski Komitet Noblowski uzasadnił swoją decyzję jej wysiłkami na rzecz promowania pokoju i prawa międzynarodowego. Podkreślono również rolę Pillay w doprowadzaniu do odpowiedzialności osób oskarżonych o zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwo.
Przewodniczący Komitetu Jørgen Watne Frydnes zwrócił uwagę na wyjątkową odwagę laureatki oraz jej wieloletnie zaangażowanie w obronę ofiar przemocy i konfliktów zbrojnych.
Kim jest Navi Pillay? Broniła Nelsona Mandeli
Tegoroczna noblistka urodziła się w 1941 roku w Durbanie w Republice Południowej Afryki, w rodzinie o indyjskich korzeniach. Dorastała w czasach apartheidu, kiedy polityka segregacji rasowej ograniczała prawa znacznej części społeczeństwa.
Już na początku kariery prawniczej zaangażowała się w walkę z dyskryminacją. Reprezentowała przeciwników apartheidu, w tym Nelsona Mandelę. W 1995 roku została pierwszą niebiałą kobietą powołaną na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego RPA.
W kolejnych latach jej działalność koncentrowała się na międzynarodowym wymiarze sprawiedliwości. Była sędzią Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy, gdzie uczestniczyła w przełomowych rozstrzygnięciach dotyczących zbrodni ludobójstwa.
Jej praca przyczyniła się m.in. do uznania, że gwałty i przemoc seksualna mogą stanowić akty ludobójstwa. Zajmowała się również odpowiedzialnością za propagandę podżegającą do masowych zbrodni.
Pillay pełniła następnie funkcję sędzi Międzynarodowego Trybunału Karnego, a w latach 2008–2014 była wysoką komisarz ONZ ds. praw człowieka.
Kontrowersje wokół działań w Strefie Gazy
W ostatnich latach Pillay przewodniczyła niezależnej Komisji Śledczej ONZ zajmującej się sytuacją na okupowanych terytoriach palestyńskich. W 2025 roku komisja przedstawiła raport, w którym uznała, że Izrael dopuścił się ludobójstwa w Strefie Gazy. Ustalenia te wywołały międzynarodową debatę i spotkały się ze zdecydowanym sprzeciwem izraelskich władz, które odrzuciły zarzuty.
Pillay wielokrotnie podkreślała znaczenie odpowiedzialności państw i ich przywódców za naruszenia prawa międzynarodowego, niezależnie od tego, po której stronie konfliktu występują.
Decyzję Komitetu Noblowskiego z zadowoleniem przyjęło Biuro Praw Człowieka ONZ. "To wspaniała wiadomość. Potrzebujemy więcej poświęcenia i zaangażowania w sprawę praw człowieka" – powiedziała rzeczniczka organizacji Shabia Mantoo.
Pokojowa Nagroda Nobla jest przyznawana od 1901 roku. W tym roku do wyróżnienia zgłoszono 287 kandydatów, w tym 208 osób oraz 79 organizacji. Laureatka otrzyma medal, dyplom oraz nagrodę pieniężną w wysokości 12 mln koron szwedzkich, czyli około 1,2 mln dolarów.
Uroczystość wręczenia Pokojowej Nagrody Nobla odbędzie się tradycyjnie 10 grudnia w Oslo, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla.
Czytaj też:
Literacki Nobel 2026 przyznany. Zwyciężyła kanadyjska pisarka Anne Carson