Ustawa o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, po przegłosowaniu przez Sejm, trafiła teraz do Senatu. Za przyjęciem ustawy głosowało 400 posłów, przeciwko – 29, od głosu wstrzymało się czterech posłów.
Nowe przepisy wprowadzają całkowity zakaz reklamy i promocji napojów alkoholowych, w tym piwa. Zakaz reklamy obejmuje także piwo bezalkoholowe, które w odróżnieniu od piwa alkoholowego odnotowuje wzrost sprzedaży i jest postrzegane jako alternatywa dla alkoholu. Za jego złamanie przewidziano karę grzywny od 30 tys. zł do 1 mln zł lub ograniczenia wolności. Ustawa dotyczy również sponsoringu. Regulacja pozwala jedynie informować o sponsorowaniu imprez jedynie w ograniczonej formie (poprzez podanie nazwy i znaku na bilecie, plakacie, tablicy). Oznacza to m.in. brak możliwości pokazania marki piwa na parasolach w ogródkach restauracyjnych, na koszulkach zawodników sponsorowanej drużyny czy na lokalnym festynie czy festiwalu. Ustawa nie zajmuje się jednak w ogóle popularnymi "małpkami", które są jedną z głównych przyczyn pogłębiania problemu nadużywania alkoholu w Polsce.
Podczas dyskusji w Senacie, senator Wadim Tyszkiewicz ocenił, że nowelizacja ustawy to "bubel prawny". – Opinia wystawiona przez biuro legislacyjne pokazuje, że ten projekt jest bublem. Tę ustawę trzeba poprawić. Po to jest Senat, aby poprawiać złe ustawy. Pani chce dobrze, ale wylewa pani dziecko z kąpielą. Problemem są promocje typu 10+10 albo małpki, bo to jest prawdziwe rozpijanie. I tu ma pani nasz głos i za tym zagłosujemy, ale ta ustawa uderza również w tych małych. Alkohol był, jest i będzie i to na całym świecie. Ustawa musi być dobra, powinno się napisać nową ustawę – argumentował.
Ostatecznie senatorowie jednomyślnie opowiedzieli się za poprawkami, które można uznać za rozsądny kompromis między ochroną zdrowia publicznego a interesami legalnie działających przedsiębiorców. Nie zakwestionowali zasadniczego celu nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i nie wycofali najważniejszych ograniczeń. Izba wyższa zdecydowała się natomiast poprawić te przepisy, które w pierwotnym kształcie budziły poważne zastrzeżenia ze względu na swoją nadmierną restrykcyjność.
Najważniejsze ograniczenia pozostają
Senackie poprawki nie oznaczają rezygnacji z działań służących ograniczaniu spożycia alkoholu. W ustawie utrzymano bowiem nocny zakaz sprzedaży alkoholu, zakaz promocji typu „2+2” oraz innych mechanizmów zachęcających konsumentów do zwiększania zakupów. Zachowano również zakaz stosowania opakowań innych niż szkło i metal. To rozwiązania odnoszące się do konkretnych problemów, które od dawna pojawiają się w debacie publicznej.
Wprowadzone poprawki dotyczą natomiast przepisów, które mogłyby nakładać dodatkowe obciążenia na legalny rynek, nie przynosząc proporcjonalnych korzyści zdrowotnych. Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych przez Senat jest zachowanie możliwości reklamowania piwa bezalkoholowego. Pierwotne propozycje zakładały daleko idące ograniczenia, które mogłyby objąć również produkty niezawierające alkoholu. Senatorowie zdecydowali się na rozwiązanie bardziej wyważone.
Reklama piwa bezalkoholowego pozostanie możliwa, ale będzie podlegała istotnym ograniczeniom, porównywalnym z obecnymi zasadami dotyczącymi reklamy piwa alkoholowego. Przewidziano między innymi możliwość emisji reklam w godzinach wieczornych, po godzinie 20.00, oraz jednoznaczny obowiązek wskazania, że reklamowany produkt nie zawiera alkoholu. Takie rozwiązanie pozwala zachować rozróżnienie pomiędzy produktami alkoholowymi i bezalkoholowymi, a jednocześnie ogranicza ryzyko wprowadzania konsumentów w błąd. Ma to również znaczenie dla rozwoju segmentu piw bezalkoholowych, który stanowi coraz ważniejszą część rynku piwowarskiego.
Całkowity zakaz reklamy tej kategorii mógłby ograniczyć możliwości komunikowania konsumentom dostępności produktów niezawierających alkoholu, mimo że różnią się one od tradycyjnego piwa pod względem zawartości alkoholu. Senacka poprawka pozwala uniknąć takiego rozwiązania, zachowując jednocześnie określone wymogi dotyczące sposobu prowadzenia reklamy.
Debata o regulacjach dotyczących alkoholu często koncentruje się wyłącznie na kwestiach zdrowotnych. Są one niezwykle istotne, ale nie można pomijać gospodarczych konsekwencji stanowionego prawa. Branża piwowarska to ponad 85 tys. miejsc pracy i ponad 20,5 mld zł wartości dodanej w polskiej gospodarce. Co ważne, nie chodzi wyłącznie o zatrudnienie w samych browarach.
Sektor piwowarski jest częścią rozbudowanego łańcucha gospodarczego, obejmującego rolników, producentów surowców, firmy transportowe, logistykę, handel detaliczny, gastronomię oraz liczne przedsiębiorstwa współpracujące z browarami. Jego funkcjonowanie ma także znaczenie dla lokalnego sportu i kultury, które korzystają z różnych form współpracy z przedsiębiorstwami działającymi na rynku. Wprowadzanie nadmiernych ograniczeń może więc oddziaływać znacznie szerzej, niż wynikałoby to z samej analizy sytuacji producentów piwa.
Konsekwencje mogą odczuć również restauratorzy, właściciele sklepów, rolnicy, przewoźnicy i pracownicy przedsiębiorstw obsługujących branżę. Senackie poprawki ograniczają ryzyko nadmiernych obciążeń, nie rezygnując przy tym z zasadniczych celów zdrowotnych nowelizacji.
Teraz decyzja należy do Sejmu
Po jednomyślnym przyjęciu ustawy z poprawkami przez Senat nowelizacja wraca do Sejmu. Już we wtorek jej rozpatrzeniem ma zająć się sejmowa Komisja Zdrowia. To kolejny ważny etap prac nad przepisami, które będą miały znaczenie zarówno dla konsumentów, jak i dla tysięcy przedsiębiorstw działających na polskim rynku.
Posłowie staną przed decyzją, czy utrzymać senackie poprawki, czy powrócić do bardziej restrykcyjnych rozwiązań. Warto przy tym pamiętać, że Senat nie odrzucił ustawy ani nie zakwestionował potrzeby ograniczania nadmiernego spożycia alkoholu. Zdecydował się natomiast skorygować przepisy w sposób, który pozwala zachować najważniejsze mechanizmy ochronne, a jednocześnie ograniczyć ryzyko negatywnych skutków gospodarczych.
Wśród poprawek znalazły się także rozwiązania umożliwiające nocną sprzedaż alkoholu na lotniskach, prowadzenie określonych form reklamy w hurtowniach i punktach gastronomicznych oraz organizowanie wydarzeń edukacyjnych i turystyki kulinarnej przez browary rzemieślnicze. Senat opowiedział się również za wejściem nowych przepisów w życie w czerwcu 2027 roku.
Sejm ma teraz możliwość utrzymania poprawek, które nadały nowelizacji bardziej wyważony kształt. Stawką jest nie tylko przyszłość zasad sprzedaży i reklamy alkoholu, ale także sposób tworzenia prawa gospodarczego w Polsce. Ochrona zdrowia publicznego powinna pozostawać podstawowym celem regulacji. Nie musi to jednak oznaczać wprowadzania każdego możliwego zakazu, niezależnie od jego skuteczności i konsekwencji dla przedsiębiorców.
Senackie poprawki pokazują, że możliwe jest inne podejście: zachowanie istotnych ograniczeń, a jednocześnie rezygnacja z części nadmiernych restrykcji. Dla branży piwowarskiej, gastronomii, handlu i wielu współpracujących z nimi sektorów oznacza to większą przewidywalność prowadzenia działalności. Dla konsumentów – utrzymanie rozróżnienia pomiędzy produktami alkoholowymi a bezalkoholowymi. Dla ustawodawcy – możliwość przyjęcia przepisów, które łączą cele społeczne z zasadą proporcjonalności.
Senat wykonał ważną pracę, poprawiając najbardziej problematyczne zapisy ustawy. Teraz od Sejmu zależy, czy wypracowany kompromis zostanie utrzymany. Skuteczna polityka zdrowotna nie powinna być mierzona liczbą wprowadzonych zakazów, lecz tym, czy przyjęte rozwiązania rzeczywiście odpowiadają na problemy społeczne, nie tworząc przy okazji niepotrzebnych barier dla legalnej działalności gospodarczej.