Sejm zdecydował o ograniczeniu uprawnień skarbówki w zakresie dostępu do informacji objętych tajemnicą bankową. Nowelizacja ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej ma przywrócić większą ochronę prywatności podatników i wprowadzić dodatkową kontrolę nad działaniami fiskusa. Zmiany nie oznaczają jednak całkowitego zakazu sprawdzania kont bankowych przez urzędy skarbowe. W określonych sytuacjach fiskus nadal będzie mógł uzyskiwać szczegółowe informacje.
Skarbówka sprawdziła tysiące rachunków
Jak podaje "Gazeta Wyborcza", przez ostatnie cztery lata organy skarbowe korzystały z szerokich uprawnień pozwalających na uzyskiwanie danych bankowych podatników. Od 1 lipca 2022 roku do kwietnia 2026 roku KAS występowała do banków o takie dane 7720 razy.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że sprawdzono rachunki dokładnie tylu różnych osób. Jedno wystąpienie mogło dotyczyć kilku rachunków, a dane nie pozwalają ustalić liczby wszystkich osób objętych zapytaniami. Kontrowersyjne uprawnienia zostały wprowadzone 1 lipca 2022 roku, wraz ze zmianą ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej.
Wcześniej możliwość żądania szczegółowych informacji z banku dotyczyła przede wszystkim osób posiadających status podejrzanego, czyli takich, którym przedstawiono zarzuty. Po zmianie przepisy pozwoliły organom skarbowym uzyskiwać informacje dotyczące również osób, którym zarzutów jeszcze nie postawiono. Fiskus mógł żądać między innymi danych o stanie rachunku, wysokości wpływów i wypłat, historii operacji, tytułach przelewów oraz ich nadawcach i odbiorcach.
Rozwiązanie budziło zastrzeżenia dotyczące ochrony prywatności i tajemnicy bankowej.
Bez zarzutów skarbówka będzie potrzebowała zgody sądu
Nowelizacja przyjęta przez Sejm przewiduje istotną zmianę zasad dostępu do informacji o rachunkach. Jeżeli dana osoba ma status podejrzanego w związku z przestępstwem, przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym, KAS nadal będzie mogła występować do banku o określone informacje w ramach przewidzianej prawem procedury.
Inaczej będzie w przypadku osób, którym nie przedstawiono zarzutów. Wówczas organ skarbowy będzie musiał wystąpić o zgodę do sądu okręgowego. Dopiero po uzyskaniu odpowiedniego postanowienia będzie możliwe żądanie przekazania informacji objętych tajemnicą bankową.
Wniosek powinien wskazywać między innymi prowadzone postępowanie oraz okoliczności uzasadniające potrzebę uzyskania danych. Zmiana ma ograniczyć przypadki sięgania przez urzędników po szczegółowe informacje finansowe bez wystarczającego uzasadnienia.
Sąd zdecyduje bez udziału właściciela konta
Nowe rozwiązanie nie oznacza jednak, że podatnik będzie mógł uczestniczyć w podejmowaniu decyzji o udostępnieniu jego danych. Postanowienie sądu dotyczące wniosku fiskusa ma zapadać na posiedzeniu niejawnym, bez udziału właściciela rachunku.
Eksperci wskazują, że skuteczność nowego mechanizmu będzie w dużej mierze zależała od tego, jak dokładnie sędziowie będą analizowali dokumentację przedstawianą przez organy skarbowe. Przemysław Hinc, przedstawiciel Krajowej Izby Doradców Podatkowych i przewodniczący Komisji ds. Mediacji, zwrócił w rozmowie z "Gazetą Wyborczą" uwagę na ryzyko rutynowego zatwierdzania takich wniosków. Jednocześnie podkreślił, że sam obowiązek ich sporządzenia i uzasadnienia może działać ograniczająco na administrację skarbową.
Nowelizacja wprowadza więc dodatkową kontrolę nad dostępem do informacji bankowych, choć nie eliminuje wszystkich wątpliwości dotyczących ochrony praw podatników.
Czytaj też:
Szykują kontrole na wielką skalę. Od stycznia nowe narzędzia