Niemczyk: Zakaz reklamy wszystkich alkoholi to ważny element ochrony młodych ludzi

DoRzeczy.pl: Powiedziała pani ostatnio w Sejmie, że Szwecja ma 400 punktów sprzedaży alkoholu, a Radom 500. Czy wierzy pani, że ograniczanie punktów sprzedaży alkoholu, kiedy dookoła mamy wszechobecną reklamę piwa, przyniesie oczekiwany efekty w postaci ograniczenia spożycia alkoholu przez Polaków?

Małgorzata Niemczyk: Polityka alkoholowa musi być prowadzona kompleksowo, a nie wycinkowo. Samo ograniczenie liczby punktów sprzedaży nie przyniesie pożądanego efektu. Jednakże postulat dotyczący punktów sprzedaży to nie kwestia mojej wiary. Wskazania te wynikają z badań naukowych, zarówno polskich, jak i z zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia. W Polsce mamy około 90 tys. punktów sprzedaży alkoholu! Należy pamiętać, że są wśród nich małe sklepy spożywcze na wsiach czy w małych miejscowościach, które bazują na sprzedaży piwa czy innych napojów alkoholowych. Bez dostępności napojów alkoholowych w swojej ofercie, prawdopodobnie nie utrzymałyby się. Zdecydowanie potrzebujemy szerokiej dyskusji społecznych i konsultacji w tym temacie, zwłaszcza patrząc na pozytywne efekty w miejscach, w których samorządy wprowadziły ograniczenia godzinowe. W Polsce mamy bardzo duży problem z nabywaniem tzw. małpek – szczególnie w drodze do i z pracy, dlatego też należy zastanowić się nad rozwiązaniami prawnymi, które dadzą pozytywne zmiany w szerszym zakresie.

Niektóre gminy ograniczają godziny sprzedaży alkoholu i nie sprzedają ich nocą. Ograniczenia te niejednokrotnie nie dotyczą jednak całego alkoholu. Wiele z tych punktów nadal sprzedaje piwo. Czy pani zdaniem, tak wycinkowe podejście do problemu przyniesie zakładany cel w ograniczeniu spożycia alkoholu w Polsce?

Gmina, która już wprowadziła zakaz nocnej sprzedaży, nie może zgodnie z obowiązującym prawem zezwolić na sprzedaż tylko np. piwa. Artykuł 12. punkt 4 Ustawy o wychowaniu w trzeźwości mówi wprost o zakazie sprzedaży napojów alkoholowych, nie wyróżniając żadnego z nich. Przywołany przez pana zakaz, który wprowadziło niestety tylko około 170 gmin, ma zresztą ciekawą historię. W latach 2014-2015 Unia Metropolii Polskich podjęła działania mające na celu wprowadzenie na terenie całego kraju zakazu nocnej sprzedaży. Przygotowano projekt ustawy, ale pod obrady Sejmu został on skierowany dopiero pod koniec 2017 roku. Posłem sprawozdawcą był pan Szynkowski vel Sęk. Niestety, mimo ostrzeżeń projekt różnił się od propozycji Unii Metropolii Polskich, a planowany zakaz z powszechnego stał się fakultatywnym dla gmin.

W Polsce wszystkie alkohole są objęte zakazem reklamy z wyjątkiem piwa, które można reklamować w przestrzeni miejskiej, na billbordach przy autostradach lub w telewizji już po godzinie 20.00. Z badań z 2024 r. Instytutu Człowieka Świadomego wynika, że aż 77 proc. niepełnoletnich zetknęło się z reklamą piwa. I to od piwa najczęściej zaczyna się inicjacja młodych w świat alkoholu. Jak więc skutecznie chronić nieletnich?

Ponownie powołam się na zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia, czy opinie ekspertów ds. zdrowia publicznego, zgodnie z którymi powinien obowiązywać całkowity zakaz reklamy wszystkich napojów alkoholowych w mediach oraz w przestrzeni publicznej. To ważny element ochrony młodych ludzi. Przemysł alkoholowy chce promować swoje wyroby wpływając na prokonsumenckie postawy. Taki zakaz wprowadziło już wiele państw. Świetnym przykładem jest tu Litwa, dotąd jeden z unijnych liderów w spożyciu alkoholu. Zakaz reklam, ograniczenie czasu sprzedaży alkoholu, a także podniesienie cen oraz legalnego wieku zakupu alkoholu – do 20 roku życia – spowodowały zarówno spadek spożycia alkoholu, jak i spadek problemów zdrowotnych z nim związanych. Odnotowują oni także spadki negatywnych zachowań czy interwencji policji. Naprawdę, pozytywów jest cała masa.

Znane są pani wypowiedzi na temat zakazu reklamowania alkoholu. Taki zakaz popiera też Ministerstwo Zdrowia. Media ostatnio piszą, że ministrowie różnych ugrupować koalicji nie potrafią się porozumieć w kwestiach ustaw. Niby jesteście zgodni, że trzeba zakazać, ale jakoś nikt tego nie robi w praktyce. O co więc chodzi? Lobby zachodnich koncernów piwowarskich jest zbyt potężne, czy jest jakiś inny powód tego impasu legislacyjnego?

Jednym z najważniejszych postulatów Narodowego Roku Trzeźwości (2018 r.) ogłoszonego przez Zespół Konferencji Episkopatu Polski ds. Apostolstwa Trzeźwości, a także przyjętego wówczas Narodowego Programu Trzeźwości, był całkowity zakaz reklam alkoholu. Z nieznanych mi przyczyn, nie został on wówczas wprowadzony w życie. Aktualnie w Senacie, w sprawie całkowitego zakazu reklam, złożona została petycja Związku Zawodowego Pracowników Lecznictwa Psychiatrycznego i Uzależnień, a według deklaracji jednej z organizacji pozarządowych pod podobną petycją zebrano już ok. trzydziestu tysięcy podpisów. Z pewnością obydwa te dokumenty będą procedowane w parlamencie. Uważam, że powinniśmy odbyć w tej sprawie wielostronną pogłębioną debatę, która pozwoliłaby przekonać nieprzekonanych i pogodzić stanowiska różnych stron, w tym polskich producentów i dystrybutorów.

Czy państwo ma pomysł, w jaki sposób uregulować kwestie ciągłych promocji i loterii, w ramach których można kupić np. dwanaście piw w cenie sześciu? Czy nie uważa pani, że tego typu działania zachęcają konsumentów do nadmiernego spożycia?

Oczywiście, takie promocje zachęcają do nadmiernego spożycia alkoholu, ułatwiają jego spożywanie i są niezgodne z artykułem 13. punkt 5 Ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Wydaje się, że najprostszym sposobem na ukrócenie takich nielegalnych praktyk będzie wprowadzenie minimalnej ceny za standardową porcję alkoholu. Wtedy sprzedaż klientowi napoju alkoholowego poniżej określonej prawem ceny będzie nielegalna i zakończy dyskusje o legalności lub jej braku, poprzez nieodpowiedzialne działania przemysłu alkoholowego. Tym samym, kary za nieprzestrzeganie wyżej wymienionej ustawy również powinny zostać podwyższone.

Czytaj też:
Piwo w Polsce jest uprzywilejowane? "Zrobiono wyjątek"