Byłem też oficjalnym obserwatorem wyborów prezydenckich lub parlamentarnych w 12 państwach dawnego „Czarnego Lądu” (Mali – dwukrotnie, Mauretania, Kenia, Zimbabwe, Senegal, Liberia – też dwukrotnie, Kamerun, Madagaskar, Angola, Botswana, Lesotho, Uganda). Moje doświadczenie każe mi sformułować następujące wnioski. Oto one.
Jako szeroko rozumiany Zachód popełniamy szereg błędów, jeśli chodzi o nasze relacje z Afryką.
Pierwszy z tych błędów to uznanie, że należy eksportować, na zasadzie „kopiuj – wklej”, całkowicie mechanicznie, nasz system polityczny i tzw. wartości demokratyczne do krajów afrykańskich. Oczekiwanie, że oni będą tacy jak my, gdy chodzi o rządzenie się, jest naiwne i niemądre. Nie uwzględnia lokalnej specyfiki, odmiennej historii, tradycji i kultury.
Drugi błąd to ideologizacja tych relacji. Żądania, aby kraje afrykańskie promowały kulturę LGBT, bo jeśli nie będą tego robić, to nie damy im pieniędzy w ramach pomocy rozwojowej – to idiotyzm. Chiny i Rosja tego nie robią i w ostatnim ćwierćwieczu oba te kraje wypierają wpływy państw zachodnich na kontynencie afrykańskim.
Trzeci błąd to próby monopolizowania relacji Zachodu z Afryką przez państwa, które miały niegdyś kolonie. To oczywiście budzi resentymenty antykolonialne i generuje jeszcze większą niechęć do Zachodu – na czym korzystają wrogowie Zachodu. Uważam, że jest to wielka szansa dla krajów naszego regionu, takich jak Polska, Rumunia i pozostałe państwa, oraz krajów skandynawskich, a więc państw, które nigdy nie miały kolonii. Mamy bowiem „czystą kartę” i nie jesteśmy od początku traktowani z nieufnością. To szansa na zbliżenie z Afryką w imieniu Starego Kontynentu bez konieczności dokonywania historycznego resetu, a więc bez osłabiania naszej pozycji negocjacyjnej.
Błąd czwarty to uznanie przez Komisję Europejską, a zwłaszcza Parlament Europejski, że musimy dawać duże pieniądze Afryce, bo kiedyś kraje europejskie wyzyskiwały kraje afrykańskie – i że tych pieniędzy w ogóle nie kontrolujemy, nie żądamy rozliczeń. To generuje kolosalną korupcję. To daje polityczny parasol nad systemową korupcją w Afryce.
XXI wiek to czas Afryki. Według długoterminowej prognozy Międzynarodowego Funduszu Walutowego, dokonanej wspólnie z Goldman Sachs, w roku 2075 PKB Nigerii będzie prawie dwa razy większe niż PKB Rosji. W końcu w Afryce demografia i popyt wymuszą podaż. Nie traktujmy więc Afryki paternalistycznie. Nie jesteśmy ani jej skarbonką, ale też nie powinniśmy być jej nauczycielem, sędzią czy prokuratorem. A robienie z nią interesów gospodarczych osłabi tam wpływy anty-Zachodu...
