Reforma emerytalna, która weszła w życie 1 stycznia 1999 roku, zasadniczo zmieniła sposób obliczania emerytur w Polsce. Od tego momentu składki pracowników są ewidencjonowane na indywidualnych kontach w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.
Wcześniej system funkcjonował inaczej. Nie prowadzono indywidualnych kont w obecnej postaci, dlatego ustalenie wysokości składek i przebiegu zatrudnienia sprzed reformy wymaga odtworzenia historii zawodowej.
Problem dotyczy przede wszystkim osób, które rozpoczęły pracę przed 1999 rokiem, a obecnie zbliżają się do wieku emerytalnego.
Kapitał początkowy. Od niego zależy wysokość emerytury
Kapitał początkowy to kwota obliczana przez ZUS na podstawie okresów składkowych i nieskładkowych oraz zarobków sprzed 1 stycznia 1999 roku. Stanowi ona odtworzoną wartość uprawnień emerytalnych zgromadzonych przed reformą. Kwota ta jest następnie waloryzowana i uwzględniana przy obliczaniu przyszłego świadczenia. Im wyższy prawidłowo ustalony kapitał początkowy, tym wyższa może być emerytura.
Jeśli jednak ZUS nie dysponuje pełną dokumentacją dotyczącą dawnego zatrudnienia, wyliczenie może okazać się mniej korzystne dla ubezpieczonego.
Aby wystąpić o ustalenie kapitału początkowego przed przejściem na emeryturę, należy złożyć formularz ZUS EKP wraz z informacją o okresach składkowych i nieskładkowych na druku ERP-6. Do wniosku warto dołączyć przede wszystkim świadectwa pracy, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, legitymację ubezpieczeniową z odpowiednimi wpisami oraz zachowane dokumenty płacowe. Istotne mogą okazać się również umowy o pracę czy pisma od dawnych pracodawców. Przy ustalaniu podstawy kapitału początkowego ZUS może uwzględnić zarobki z 10 kolejnych lat kalendarzowych sprzed 1999 roku albo z 20 dowolnie wybranych lat z tego okresu. W określonych przypadkach możliwe jest zastosowanie innych zasad.
Jeżeli pracownik nie udokumentuje wysokości wynagrodzenia za potwierdzony okres zatrudnienia na etacie, ZUS może przyjąć obowiązujące wówczas wynagrodzenie minimalne, proporcjonalnie do czasu i wymiaru pracy.
Co zrobić, jeśli dawny zakład pracy nie istnieje?
Likwidacja przedsiębiorstwa nie musi oznaczać, że jego dokumentacja bezpowrotnie przepadła. Akta osobowe i płacowe dawnych pracowników mogły zostać przekazane następcom prawnym przedsiębiorstw, archiwom państwowym, firmom przechowującym dokumentację albo innym uprawnionym instytucjom.
Pomocna może okazać się bezpłatna "Baza zlikwidowanych lub przekształconych zakładów pracy" prowadzona przez ZUS. Wystarczy wpisać nazwę dawnego pracodawcy, aby sprawdzić, czy w bazie znajdują się informacje o miejscu przechowywania jego dokumentacji.
Jeżeli nie uda się odnaleźć świadectwa pracy, w niektórych sytuacjach można wykorzystać również inne dowody, a nawet zeznania świadków. Dotyczy to jednak określonych przepisami przypadków, przede wszystkim zatrudnienia sprzed 15 listopada 1991 roku.
Nie tylko zatrudnienie. Liczą się również okresy studiów
Przy ustalaniu kapitału początkowego znaczenie mogą mieć także okresy nieskładkowe. W określonych granicach ZUS uwzględnia między innymi czas ukończonych studiów wyższych, udokumentowany dyplomem lub odpowiednim zaświadczeniem z uczelni.
Dlatego warto przeanalizować nie tylko historię zatrudnienia, lecz także inne okresy, które mogą mieć wpływ na wysokość przyszłego świadczenia. Osoby, które już wcześniej otrzymały decyzję o ustaleniu kapitału początkowego, mogą wystąpić o jego ponowne obliczenie, jeżeli odnajdą dodatkowe dokumenty. Co ważne, jeśli ubezpieczony składa wniosek o emeryturę, ZUS ustala kapitał początkowy z urzędu. Nie oznacza to jednak, że samodzielnie odnajdzie wszystkie brakujące dokumenty z dawnych miejsc pracy.
Czytaj też:
Prawie 7 tys. złotych co miesiąc dla seniora. Lista warunków jest krótka Czytaj też:
Nie każdy emeryt musi wymieniać dowód. Decyduje data wydania dokumentu