Rozpoczęty sezon grzewczy 2026/2027 oznacza wzmożone kontrole domowych instalacji grzewczych. Strażnicy miejscy i upoważnieni pracownicy samorządów sprawdzają, czy mieszkańcy przestrzegają przepisów dotyczących jakości powietrza oraz lokalnych uchwał antysmogowych. Powodem wizyty może być zgłoszenie sąsiada, podejrzenie spalania odpadów albo działania kontrolne prowadzone z inicjatywy gminy.
Właściciele nieruchomości często nie odróżniają kontroli antysmogowej od obowiązkowego przeglądu kominiarskiego. Tymczasem zasady ich przeprowadzania i konsekwencje utrudniania czynności są zupełnie inne.
Kontroler może wejść na posesję od godz. 6 do 22
Podstawą prawną kontroli antysmogowych jest art. 379 ustawy Prawo ochrony środowiska. Przepis upoważnia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, a także osoby przez nich upoważnione, do sprawdzania przestrzegania przepisów o ochronie środowiska.
W przypadku nieruchomości prywatnych kontrole mogą odbywać się od godz. 6 do 22. Na terenach, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, uprawnienia kontrolne mogą być wykonywane przez całą dobę. Kontrolerzy mają prawo wejść na teren nieruchomości oraz przeprowadzić niezbędne czynności sprawdzające. Mogą między innymi obejrzeć kotłownię, sprawdzić rodzaj wykorzystywanego paliwa, zweryfikować dokumentację pieca lub kominka oraz pobrać próbki do badań.
Właściciel nieruchomości ma obowiązek umożliwić przeprowadzenie zgodnej z prawem kontroli.
Podczas kontroli urzędnicy mogą zainteresować się nie tylko samym urządzeniem grzewczym, ale również materiałem wykorzystywanym do ogrzewania domu. Jednym z elementów kontroli bywa sprawdzenie wilgotności drewna. W wielu województwach uchwały antysmogowe ograniczają możliwość spalania drewna o wilgotności przekraczającej 20 proc. Strażnicy mogą wykorzystać w tym celu specjalny wilgotnościomierz.
Jeżeli zachodzi podejrzenie spalania odpadów, możliwe jest również pobranie próbki popiołu i skierowanie jej do laboratorium. Badanie może pomóc ustalić, czy w piecu spalano niedozwolone materiały, takie jak tworzywa sztuczne lub odpady z płyt meblowych.
Kontrolerzy mogą ponadto zażądać dokumentów potwierdzających parametry urządzenia grzewczego, w tym tabliczki znamionowej kotła czy dokumentacji zgodności z wymaganiami Ekoprojektu. Zakres kontroli powinien pozostawać związany z jej przedmiotem i przysługującymi funkcjonariuszom uprawnieniami.
Nie wpuścisz kontrolera? Nawet trzy lata więzienia
Najpoważniejsze konsekwencje może mieć celowe uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli środowiskowej. Zgodnie z art. 225 par. 1 Kodeksu karnego osoba, która udaremnia lub utrudnia uprawnionemu kontrolerowi wykonywanie czynności służbowych w zakresie ochrony środowiska, podlega karze pozbawienia wolności do trzech lat. Oznacza to, że celowe blokowanie legalnie przeprowadzanej kontroli może prowadzić do odpowiedzialności karnej.
Znaczenie mają konkretne okoliczności, w tym uprawnienia kontrolujących oraz to, czy doszło do świadomego utrudniania czynności. Kontrolowany ma prawo poprosić o okazanie legitymacji i odpowiedniego upoważnienia.
Przegląd kominiarski to zupełnie inna kontrola
Inny charakter ma obowiązkowy przegląd kominiarski. Jego celem jest sprawdzenie bezpieczeństwa instalacji, drożności przewodów kominowych oraz prawidłowego odprowadzania spalin. Zgodnie z Prawem budowlanym właściciel lub zarządca nieruchomości musi zapewnić przeprowadzenie kontroli przewodów kominowych co najmniej raz w roku.
W przypadku ogrzewania paliwem stałym przewody dymowe i spalinowe należy czyścić co najmniej cztery razy w roku, a przy ogrzewaniu gazem lub paliwami płynnymi – co najmniej dwa razy. Przewody wentylacyjne wymagają czyszczenia co najmniej raz w roku. Od września 2023 roku wyniki obowiązkowego przeglądu muszą być dokumentowane elektronicznie w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Oznacza to, że samo papierowe potwierdzenie nie zastępuje wymaganego e-protokołu.
Nieprzeprowadzenie obowiązkowej kontroli kominiarskiej może skutkować odpowiedzialnością za wykroczenie oraz grzywną. W razie pożaru lub zatrucia tlenkiem węgla brak aktualnych przeglądów może dodatkowo utrudnić uzyskanie odszkodowania. Nie oznacza to jednak automatycznej odmowy wypłaty świadczenia w każdym przypadku. Znaczenie mają warunki ubezpieczenia i okoliczności powstania szkody. Właściciel może uzgodnić z kominiarzem inny termin wizyty, ale nie zwalnia go to z obowiązku zapewnienia corocznego przeglądu instalacji.
Jeżeli podczas kontroli okaże się, że właściciel nieruchomości spala niedozwolone odpady lub korzysta z instalacji niespełniającej obowiązujących wymagań, musi liczyć się z sankcjami. Za wykroczenia przeciwko przepisom antysmogowym i dotyczącym spalania odpadów możliwy jest mandat do 500 zł. Jeżeli sprawa trafi do sądu, grzywna może wynieść do 5000 zł.
Czytaj też:
Grzywna za rynnę przy domu? Kontrolerzy nakładają karę bez wahania