Projekt ustawy, zgłoszony przez grupę posłów Polskiego Stronnictwa Ludowego w sierpniu 2024 r., został skierowany do pierwszego czytania dopiero 30 lipca 2026 r. Jak podkreśliło Ordo Iuris, mimo tytułu odnoszącego się do wychowania patriotycznego, dokument obejmuje zmiany w pięciu różnych ustawach i wprowadza szereg nowych rozwiązań dotyczących systemu oświaty.
Według analizy dr. Artura Góreckiego, zasadniczym problemem projektu jest nie tylko zobowiązanie szkół do wychowania patriotycznego, ale także ustawowe określenie jego treści. Projekt wyróżnia w polskim dziedzictwie narodowym – jako szczególnie istotne – nurty wolnościowy, demokratyczny i modernizacyjny. Zdaniem autora opracowania, pominięto przy tym znaczenie chrześcijaństwa, które przez wieki kształtowało polską kulturę i tożsamość narodową.
Nowe przepisy ograniczają rolę rodziców?
Krytyka dotyczy również proponowanej Komisji Edukacji Narodowej. Według Ordo Iuris, jej skład miałby być w całości powoływany i odwoływany przez premiera, co wzmacnia centralną kontrolę państwa nad edukacją. Projekt przewiduje także, że zasady obowiązkowych wycieczek szkolnych określałby minister w rozporządzeniu, a nie szkoły, nauczyciele czy rady rodziców.
Autor analizy zwrócił uwagę na błędy legislacyjne i brak pełnej oceny skutków finansowych. Wśród wskazanych problemów wymienił m.in. odwołanie do nieobowiązującej już ustawy oraz nieścisłości dotyczące listy pisarzy określonych jako laureaci Nagrody Nobla. Według Ordo Iuris, rzeczywiste koszty wdrożenia projektu, związane m.in. z wycieczkami szkolnymi, dodatkowymi zajęciami i funkcjonowaniem nowych struktur, mogą sięgać setek milionów złotych rocznie.
Dr Artur Górecki zaznaczył, że sama idea wzmacniania wychowawczej roli szkoły i budowania więzi młodego pokolenia z ojczyzną jest wartościowa. Jego zdaniem jednak proponowane mechanizmy nie służą temu celowi, ponieważ ograniczają rolę rodziców jako pierwszych wychowawców dzieci i przenoszą odpowiedzialność za kształt wychowania na aparat państwowy.
W ocenie Ordo Iuris wady projektu mają charakter zasadniczy i nie mogą zostać usunięte jedynie poprzez poprawki legislacyjne. Instytut postuluje jego odrzucenie, wskazując, że miłości do ojczyzny nie można narzucić ustawą, lecz można tworzyć warunki sprzyjające jej przekazywaniu w rodzinie i szkole.
Czytaj też:
Ordo Iuris po rozłamie na prawicy: Apelujemy o społeczną mobilizację