Rząd mógłby realizować wydatki wyłącznie z tego co wpływa do budżetu bez dodatkowego zadłużania się, choć – zdaniem ekonomistów – to bardzo odległa perspektywa. Nie oznacza to jednak, że nie powinien do tego dążyć. Pytanie kiedy i na ile może się to udać.
Trudno wyobrazić sobie lepszą sytuację budżetu państwa niż tą, którą mamy po pierwszym półroczu tego roku – 6 mld zł nadwyżki, mimo zwiększonych wydatków związanych z realizacją przedwyborczych obietnic PiS. Rząd powinien więc robić wszystko, aby ten stan utrzymać
Przede wszystkim trzeba zdać sobie sprawę z faktu, że prawdopodobnie jesteśmy na górce jeśli chodzi o wzrost gospodarczy – wszystkie instytucje ratingowe i nie tylko prognozują, że w przyszłym roku zamiast 3,5-3,6, będziemy mieli wzrost w granicach 3,1-3,2 proc. Poza tym te 6 mld zł nadwyżki to jednorazowy prezent związany ze słabym złotym, który spowodował, że złotowa wycena rezerw walutowych NBP wyraźnie wzrosła. Dzięki temu na koncie banku pojawił się w ub.r. niecodzienny zysk w wysokości 9 mld zł, który prawie w całości trafił do budżetu państwa.
Fakt ten podkreśla Monika Kurtek, główny ekonomista Banku Pocztowego, która uważa, że nadwyżka budżetowa w czerwcu tego roku wykazana przez Ministerstwo Finansów była raczej zdarzeniem jednorazowym. – Bez wątpienia poprawia się ściągalność podatków w związku z podjętymi przez resort działaniami uszczelniającymi system, dochodom podatkowym sprzyja poprawiająca się koniunktura, ale należy też pamiętać że w czerwcu budżet dostał jednorazowy zastrzyk w postaci wpłaty zysku z NBP za poprzedni rok – wyjaśnia. – Gdyby tylko odliczyć tę wpłatę, nadwyżki budżetowej by nie było. Samo Ministerstwo Finansów zresztą informuje, że kolejne miesiące dla budżetu nie będą już tak dobre jak pierwsza połowa roku, co sugeruje że powrócimy do deficytu budżetowego.
Jej zdaniem jednak szansa na zrównoważenie budżetu oczywiście istnieje: – mało prawdopodobne wydaje się jednak abyśmy je zobaczyli.
Jakie działania powinien podjąć rząd, aby jednak tak się stało?
W ocenie ekonomisty Banku Pocztowego należałoby zrezygnować przede wszystkim z kosztownych dla budżetu programów socjalnych, czy np. podwyższyć wiek emerytalny.
Karol Pogorzelski, ekonomista banku ING podkreśla, że ważne jest niewątpliwie dalsze uszczelnienie systeamu podatkowego. – Wiele działań w tym obszarze już z sukcesem zostało podjętych i uwzględniliśmy je w naszych prognozach. Warto jednak pamiętać, że z biegiem czasu luka w systemie podatkowym zacznie się zamykać i kontynuacja poprawy ściągalności podatków będzie przebiegać coraz wolniej – zaznacza Pogorzelski. – Dlatego głębsza redukcja deficytu będzie wymagać reformy strukturalnej finansów publicznych, czyli albo trwałego obniżenia wydatków państwa w relacji do PKB, szczególnie tych sztywnych, albo trwałego podniesienia stopy opodatkowania Polaków.
W jego ocenie jednak oba rozwiązania wydają się mało prawdopodobne. Wskazuje na to chociażby porażka rządu odnośnie zwiększenia opłaty paliwowej oraz opłat za wodę.
Także agencje ratingowe – mimo obecnych, dobrych prognoz dla naszego kraju – coraz częściej podkreślają ryzyka dla oceny Polski. Obecnie Fitch spodziewa się w 2017 r. wzrostu o 3,3 proc., Moody's o 3,2 proc., a S&P o 3,6 proc. Jednak Moody's zwraca uwagę na potrzebę poprawy długoterminowej stabilności systemu opieki społecznej, by możliwe było podniesienie ratingu. W ocenie wszystkich agencji ratingowych zaś, cieniem na wiarygodności kredytowej Polski kładą się kwestie instytucjonalne i polityczne. S&P dla przykładu podał w komunikacie po ostatniej rewizji ratingu, że może go obniżyć, jeśli "dojdzie do wniosku, że doszło osłabienia niezależności Narodowego Banku Polskiego w związku z faktycznym lub postrzeganym wpływem politycznym na politykę monetarną". Z kolei Fitch w sierpniowym komunikacie napisał, że pogorszenie relacji na linii Polska-UE w średnim terminie może nieść negatywne skutki dla polskiej gospodarki, lecz w krótkim terminie pozostanie bez wpływu na wzrost gospodarczy. Największym zagrożeniem dla Polski jest możliwość ograniczenia dostępności funduszy UE.