Kraj75 lat temu wybuchło powstanie w getcie warszawskim

75 lat temu wybuchło powstanie w getcie warszawskim

SS-mani ze schwytanymi Żydami, w czasie powstania w warszawskim getcie
SS-mani ze schwytanymi Żydami, w czasie powstania w warszawskim getcie / Źródło: Wikimedia Commons
Dodano 83
75 lat temu słabo uzbrojeni żydowscy bojownicy podjęli dramatyczną i desperacką decyzję o zbrojnym wystąpieniu przeciwko niemieckim oprawcom likwidującym warszawskie getto. Było to pierwsze powstanie miejskie w okupowanej przez Niemców Europie. – Chodziło o to, żeby nie dać się zarżnąć. Chodziło tylko o wybór sposobu umierania – mówił Marek Edalman.

22 lipca 1942 roku Niemcy rozpoczęli wywózkę mieszkańców warszawskiego getta do Treblinki. Był to element skrupulatnie realizowanego przez hitlerowców planu "ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej", zakładającego całkowitą eliminację europejskich Żydów. Ostatnią jego fazą była likwidacja warszawskiego getta, którą planowano wcielić w życie 19 kwietnia 1943 roku.

Żydzi, którzy obserwowali tragedię swoich współbraci, umierających z głodu i chorób, które w zastraszającym tempie rozprzestrzeniały się po getcie w związku z tragicznymi warunkami sanitarnymi (od listopada 1940 roku do lipca 1942 roku zmarło z tych powodów ok. 100 tys. Żydów), podjęli ostatnią decyzję w swoim życiu - jak chcą umrzeć. Dokładnie 75 lat temu, 19 kwietnia 1943 roku bojownicy Żydowskiej Organizacji Bojowej oraz Żydowskiego Związku Wojskowego wystąpili zbrojnie przeciwko niemieckim żołnierzom likwidującym getto. Powstanie nie miało strategicznych celów militarnych, nie miało też najmniejszych szans powodzenia. Było aktem desperacji, odpowiedzią na dokonywane przez Niemców ludobójstwo, walką w imię ludzkiej godności, którą chciano im odebrać. – Chodziło o to, żeby nie dać się zarżnąć. Chodziło tylko o wybór sposobu umierania – mówił Marek Edalman.

Nastroje panujące w getcie pokazuje odezwa Żydowskiej Organizacji Bojowej z 23 kwietnia skierowana do ludności polskiej, która była kolportowana po „aryjskiej” stronie:

"Polacy, Obywatele, Żołnierze Wolności. Wśród huku armat, z których armia niemiecka wali do naszych domów, do mieszkań naszych matek, dzieci i żon; Wśród terkotu karabinów maszynowych, które zdobywamy w walce na tchórzliwych żandarmach i S.S.-owcach; Wśród dymu pożarów i kurzu krwi mordowanego ghetta Warszawy – my – więźniowie ghetta – ślemy Wam bratnie serdeczne pozdrowienia. Wiemy, że w serdecznym bólu i łzach współczucia, że z podziwem i trwogą o wynik tej walki przyglądacie się wojnie, jaką od wielu dni toczymy z okrutnym okupantem. Lecz wiedzcie także, że każdy próg ghetta, jak dotychczas, tak i nadal będzie twierdzą, że może wszyscy zginiemy w walce, lecz nie poddamy się; że dyszymy, jak i Wy żądzą odwetu i kary za wszystkie zbrodnie wspólnego wroga. Toczy się walka o Waszą i naszą Wolność. O Wasz i nasz – ludzki, społeczny, narodowy – honor i godność. Pomścimy zbrodnie Oświęcimia, Treblinek, Bełżca, Majdanka. Niech żyje braterstwo broni i krwi walczącej Polski! Niech żyje Wolność! Śmierć katom i oprawcom! Niech żyje walka na śmierć i życie z okupantem! Żydowska Organizacja Bojowa".

Dramatyczna walka ludności żydowskiej trwała kilkanaście dni. 6 maja odbywa się ostatnia narada dowódców ŻOB. Dwa dni później hitlerowcy odkryli bunkier w którym ukrywało się blisko ok. 300 Żydów. W obliczu nieuchronnej śmierci przez zagazowanie, ukrywający się w bunkrze popełnili masowe samobójstwo. Wśród nich znajdował się dowódca powstania Mordechaj Anielewicz wraz z żoną.16 maja oficjalnie zakończyło się powstanie. Tego dnia gen. SS Juergen Stroop ogłosił koniec akcji pacyfikacyjnej i rozkazał wysadzić w powietrze Wielką Synagogę na Tłomackiem.

Z raportów Stroopa wynika, że w dniach powstania w getcie znajdowało się ponad 56 tys. Żydów. Około 6 tys. zginęło na miejscu w walce, na skutek pożarów i zaczadzenia. 7 tys. Żydów Niemcy zamordowali na terenie getta, tyle samo wysłali do obozu zagłady w Treblince. Pozostała grupa ok. 36 tys. została wysłana do innych obozów, przede wszystkim do Auschwitz i Majdanka.

Getto w Warszawie zostało zlikwidowane nie tylko przez eliminację znajdującej się w nim ludności, ale także przez zburzenie zabudowy tej części miasta. Jedyną ocalałą budowlą na tym terenie pozostał Kościół św. Augustyna, który służył Niemcom jako punkt obserwacyjny.

 83
  • Szacki IP
    Przywódcy żydowskiego szalonego zrywu, byli mordercami i zbrodniarzami, nawet gorszymi od Niemców, bo ci zabijali wrogów Rzeszy, a żydzi wymordowali swoich współbraci. Anielewicz sam się za to ukarał, ale Edelman po wojnie powinien zawisnąć obok Hansa Franka.
    Dodaj odpowiedź 1 0
      Odpowiedzi: 0
    • gdzie wspolczucie IP
      a getto palestynskie ? niedawno bylo w nim powstanie, izraelczycy mordowali powstancow
      Dodaj odpowiedź 1 0
        Odpowiedzi: 0
      • Zenek IP
        myślę że tym Żydom ginącym w getcie dużo bliżej było do dawnych współobywateli Polaków do których kierowslu odezwy niż do amerykańskich Żydów patrzących przez palce na zgładę swoich europejskich kuzynów a teraz potomkowie tych amerykańskich tchórz chcą rozliczać Polaków
        Dodaj odpowiedź 1 0
          Odpowiedzi: 0
        • bgdzbgz IP
          to mnie nie interesuje.
          Dodaj odpowiedź 0 0
            Odpowiedzi: 0
          • Bartosz IP
            Dodaj odpowiedź 2 0
              Odpowiedzi: 0
            • (nie)POPRAWNY IP
              A co to  za "powstanie" gdzie zginelo zaledwie 17 Niemcow ?
              Dodaj odpowiedź 8 1
                Odpowiedzi: 1
              • Reytan IP
                Le Figaro podkreslil obojetnosc Polakow i brak jakichkolwiek pomocy. Jak zawsze "pryncypialnie, krotko i rzeczowo". Komentarze jak zwykle pelne potepienia. Aha, powstanie bylo stlumione przez niejakich "Nazi" ?? Balem sie juz, ze dodaja tez Polakow. Tak w 2018 wyglada znajomosc historii, czyja wina ?
                Dodaj odpowiedź 4 0
                  Odpowiedzi: 0
                • Prawdecka IP
                  Chwała Bohaterom i wieczna pamięć i szacunek dla ofiary życia złożonej na ołtarzu honoru i godności człowieka. Zbrodniarzy nazywajmy po imieniu i odrzucajmy obłudę i oskarżenia w imię merkantylnych i doczesnych interesów. Ofiary zasługują na szacunek i na prawdę, której Polacy będą bronić nie zwracając uwagi na manipulacje i wojny hybrydowe.
                  Dodaj odpowiedź 2 0
                    Odpowiedzi: 0
                  • paradox IP
                    co roku piszecie o gettcie w ktorym bylo kilka tysiecy zydow....a ANI RAZU nie napisaliscie o GETTCIE w ktorym jest kilka milionow, ktore jest ZAMKNIETE od 10 lat....gdzie ludzie umieraja tysiacami, bez wody, jedzenia, mozliwosci ucieczki.... NAJWIEKSZE GETTO na swiecie ...WEST BANK (zachodni brzeg).... gdzie ludzi MORDUJE SIE CODZIENNIE nawet za podejscie do ogrodzenia.
                    Dodaj odpowiedź 10 0
                      Odpowiedzi: 0
                    • prawda IP
                      Ból i cierpienie przemijają, jak widać.
                      Dodaj odpowiedź 1 0
                        Odpowiedzi: 0
                      • kiemlicz IP
                        PAD znów na kolanach , nawet kapelusz sobie sprawił , następnym razem będzie jarmułka , może pejsy... Rocznica tragicznego wydarzenia ok. Tylko czemu Andrzej udaje Żyda? Czy Żydzi klękają przed miejscami męczeństwa Polaków ?
                        Dodaj odpowiedź 6 2
                          Odpowiedzi: 1
                        • krulgur IP
                          Nie wiem czy powstańcy w gettcie czuli się bardziej Żydami czy Polakami. Myślę, że odpowiedź na to pytanie mogła by wkurzyć niektórych dzisiejszych Żydów. Cześć pamięci poległych!
                          Dodaj odpowiedź 6 0
                            Odpowiedzi: 0
                          • Nigdy więcej. IP
                            Wszystkim Żydom uwięzionym w getcie , zagłodzonym dzieciom ,wykończonych chorobami , ludziom w rozpaczy, odgrodzonych murem od świata i tym, którzy walczyli w powstaniu w getcie należy się wielkie współczucie oraz pamięć.
                            Dodaj odpowiedź 10 5
                              Odpowiedzi: 0
                            • Skrzypek na dachu IP
                              Juz w Kwietniu 1943 spokojnych poboznych grzecznych i poslusznych Zydow tam
                              wsystkich chyba 400tys wywieziono na zaglade a zostali same agresywne wojownicze i
                              najbardziej zdesperowane . Powstanie Warszawskiego getta tylko taki ma sens ze pokazuje
                              sprzeciw tych najodwazniejszych wobec bestialskich zamiarow ludobojczego niemieckiego agresora .
                              Dodaj odpowiedź 4 1
                                Odpowiedzi: 0
                              • czytelnik IP
                                Następna impreza dla żydów za nasze pieniądze , ile jeszcze upokorzeń , podania na kolana przed mośkami , duda z całą banda hańbi Polskę .
                                Dodaj odpowiedź 8 9
                                  Odpowiedzi: 0

                                Czytaj także