Kapituła Nagrody doceniła inicjatywę stworzenia Muzeum we wsi Markowa na Podkarpaciu, co przyczyniło się do procesu beatyfikacyjnego Rodziny Ulmów i ustanowienia 24 marca jako Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów.
"Uhonorowano olbrzymią pracę naukową i popularyzatorską Laureata na temat ruchu ludowego i represji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa wobec stronnictw ludowych. Dr Mateusz Szpytma ukazał także inny obraz wsi i rolników polskich w brutalnych czasach wojny. Józef i Wiktoria Ulmowie byli ludźmi, którzy z wyznawanych wartości czerpali odwagę i siłę, ale także inspirację dla własnego rozwoju, pogłębiania wiedzy, aktywności społecznej i rozwijania zainteresowań kulturalnych. Tworzyli formację inteligencji wiejskiej, fenomen nie często dostrzegany przez badaczy ówczesnej sytuacji i zachowań mieszkańców wsi” – czytamy w komunikacie Kapituły.
Po powitaniu przybyłych gości, sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski bp Marek Marczak przybliżył postać bp. Romana Andrzejewskiego, pochodzącego z diecezji włocławskiej, który w latach 1988–1996 był przewodniczącym Komisji KEP ds. Duszpasterstwa Rolników, a do 2001 pełnił funkcję krajowego duszpasterza rolników.
Wręczając nagrodę, przewodniczący KEP zaznaczył, że laureat nagrody "swoim życiem i działalnością potwierdza, że praca i odpowiedzialność za Ojczyznę nie są hasłami, ale zobowiązaniem". Abp Wojda podkreślił, że dr Szpytma "swoją działalnością naukową i publiczną wpisuje się w nurt odpowiedzialności za pamięć". – Konsekwentnie upomina się o prawdę o losy Polaków w XX wieku – wskazał.
Przewodniczący Episkopatu zaznaczył, że dr Mateusz Szpytma wydobywa historię z zapomnienia. "Dzięki jego pracy kolejne pokolenia uczą się szacunku dla przeszłości” – ocenił. „Ta Nagroda trafia dziś w ręce człowieka, który łączy rzetelność badawczą z wrażliwością na wymiar moralny historii. Bardzo potrzeba nam ludzi, którzy potrafią spokojnie i konsekwentnie służyć prawdzie” – podkreślił abp Wojda. „Dziękujemy za odwagę mówienia prawdy, za poszukiwanie prawdy i publikowanie prawdy" – mówił.
Z kolei dr Szpytma przyznał, że „wieś nadal potrzebuje naszego wsparcia, nadal potrzebuje naszej pomocy; wieś, która daje nam bezpieczeństwo żywnościowe i która jest wsparciem dla całego narodu”. – Po wielekroć było tak, że wieś ratowała Polskę pod wieloma względami, choćby w 1920 roku przed bolszewikami – przyznał.
Wraz z Nagrodą Fundacja „Solidarna Wieś” przyznaje stypendia dla młodych ludzi z terenów wiejskich i małomiasteczkowych.