Dokument został sporządzony na wniosek Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy i zawiera szereg rekomendacji odnoszących się do zgodności proponowanych rozwiązań z tak zwanymi europejskimi standardami rządów prawa.
Opinia dotyczy projektu ustawy o "Przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą poprzez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018–2025". Komisja dokonała oceny wspólnie z Dyrekcją Generalną ds. Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy, a jej eksperci mieli przeprowadzić wcześniej wizytację w Polsce.
Celem ustawy ma być "przywrócenie rządów prawa" i wykonanie wyroków ETPC
Projekt ma realizować dwa ściśle powiązane cele. Po pierwsze, przywrócenie rządów prawa poprzez uregulowanie statusu sędziów powołanych na wniosek KRS ukształtowanej po reformach z 2017 r. Po drugie, wykonanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które podkreślały konieczność szybkiego i systemowego rozwiązania zarówno kwestii statusu tych sędziów, jak i skutków orzeczeń wydanych z ich udziałem. W opinii stwierdzono także, że niektóre mechanizmy wymagają dostosowania w świetle: zasady nieusuwalności sędziów, pewności prawa oraz proporcjonalności działań naprawczych.
Komisja zarekomendowała, aby sędziowie podlegający przeniesieniu lub usunięciu – z możliwymi wyjątkami dotyczącymi sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz byłej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego – pozostali na stanowiskach do czasu rozstrzygnięcia nowych konkursów. Nowe konkursy powinny zawierać wyraźne kryteria oceny zgodności kandydatów ze standardami niezależności sądowej i neutralności politycznej, a ich wyniki muszą podlegać kontroli sądowej. Komisja podkreśliła także, że pierwszeństwo w organizacji konkursów powinno dotyczyć sędziów podlegających usunięciu, zwłaszcza w kontekście pilnej potrzeby obsadzenia stanowisk w Sądzie Najwyższym.
Procedura wznawiania postępowań
Projekt przewiduje procedurę wznawiania postępowań, w których orzekał sędzia dotknięty wadą powołania. Zarekomendowano również rozważenie, czy organy publiczne powinny mieć możliwość kwestionowania prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych na takich samych zasadach jak obywatele.
Komisja Wenecka i Dyrekcja Generalna ds. Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy zadeklarowały gotowość dalszego wsparcia polskich władz oraz Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Opinia nie ma charakteru wiążącego, a jej formalne przyjęcie zaplanowano na 6 marca, z udziałem przedstawicieli strony polskiej.
Czytaj też:
Bogucki odpowiada Czarzastemu: Komisja Wenecka nie jest wyroczniąCzytaj też:
Marszałek Sejmu uderza w Nawrockiego. "Prezydent-destruktor"