Podziemny Iran – geologiczne uwarunkowania pola walki

Podziemny Iran – geologiczne uwarunkowania pola walki

Dodano: 
Bilbord z przywódcami Islamskiej Republiki Iranu w Teheranie
Bilbord z przywódcami Islamskiej Republiki Iranu w Teheranie Źródło: PAP/EPA / ABEDIN TAHERKENAREH
Andrzej Solecki 14 marca prezydent Trump stwierdził, że siły amerykańskie są w stanie przeprowadzić ponowne ataki na wyspę Chark (Kharg) ot tak dla zabawy (just for fun).

Dotychczasowe ataki koncentrowały się na instalacjach militarnych wyspy, gdyż uznano, że zniszczenie infrastruktury związanej z eksportem irańskiej ropy mogłoby spowodować poważne utrudnienia z jego wznowieniem w przyszłości. Ujawnienie informacji o skierowaniu bazującego w Japonii okrętu desantowego USS Tripoli wraz z grupą okrętów towarzyszących może wskazywać na planowaną próbę opanowania tej wyspy.

Wyspa położona w północnej części Zatoki Perskiej, 25 km od wybrzeży Iranu, od tysiącleci stanowiła kluczowy punkt w handlu międzynarodowym. Istniał tu głębokowodny port dla statków zmierzających na północ w kierunku Basry, miejsca, gdzie śródlądowy szlak wodny Tygrysu i Eufratu łączy się z wodami Zatoki. Był i jest to kluczowy punkt morskiego szlaku od Indii do Bliskiego Wschodu. Tutaj zazwyczaj angażowano pilotów mających przeprowadzić statki do Basry. Nic więc dziwnego, że znajdują się tam liczne starożytne grobowce, świątynie i ruiny chrześcijańskiego klasztoru z VII wieku. W pochodzącej z X wieku perskiej księdze geograficznej wyspa jest wzmiankowana jako miejsce wydobycia pereł. W XVI i XVII stuleciu była ona portugalską faktorią handlową. W roku 1753 agent Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, baron Tiddo Frederik van Kniphausen, za cenę 2000 rupii nabył od lokalnego władcy wieczyste prawo własności do wyspy. Powstały tu otwarty port międzynarodowy, posterunek handlowy i fort obsadzony przez niemieckich katolickich najemników. W 1757 roku istniała tu największa wspólnota katolicka w Persji i przeniósł się tutaj biskup Isfahanu. W styczniu 1766 roku Holendrzy zostali wyparci z wyspy. W XIX wieku wyspę przejściowo zajmowali Brytyjczycy. W wieku XX pozostawała ona częścią Iranu wykorzystywaną jako miejsce wygnania przeciwników dynastii Pahlawi. W drugiej połowie lat pięćdziesiątych zaczęto tu rozwijać infrastrukturę naftową. W roku 2007 podczas budowy drogi odkryto napis wykonany pismem klinowym z okresu Imperium Achemenidów, powstały prawdopodobnie ponad 2400 lat temu. Z okresem tym wiąże się schyłek tak zwanej żydowskiej niewoli babilońskiej, związany z panowaniem Cyrusa II Wielkiego. Nic więc dziwnego, że obok grobowców wyznawców Zaratustry, dominujących w Imperium Achemenidów, występują tu miejsca pochówku ozdobione symbolem żydowskiej menory.

Niezwykle interesujący jest tekst tej staroperskiej inskrypcji „Ta ziemia była dzika i bezwodna, ja przyniosłem jej szczęście i dobrobyt”. Wiąże się on prawdopodobnie ze zbudowaniem na wyspie pierwszej podziemnej instalacji wodnej (kanatu). Ten typ instalacji – arcydzieła starożytnej perskiej inżynierii – to łagodnie wznoszący się tunel wyryty w zboczu góry, ujmujący wodę z jej wnętrza i sprowadzający ją na niżej położone tereny rolne. Przypomina on znane u nas, zwłaszcza z rejonu Tarnowskich Gór, sztolnie odwadniające. Kanat drążony przez 3-4-osobowe zespoły robotników w tempie nawet do 40 m dziennie zapewniał łagodny spływ wody zabezpieczonej przed parowaniem i ujmowanej przez pionowe szyby (studnie) dochodzące co kilkadziesiąt metrów do podziemnego tunelu. Woda ta była wykorzystywana zarówno do picia, jak i do nawadniania pól. Niekiedy nad szybami wznosiły się konstrukcje wyłapujące podmuchy wiatru, co zapewniało wymianę powietrza wewnątrz szybu i świeżość wody.

Kanaty na stosunkowo niewielkiej wyspie Chark (8x5 km) nie były zapewne dłuższe niż kilka kilometrów, a najwyżej położony punkt wyspy (70 m n.p.m.) determinuje ich głębokość nieprzekraczającą kilkudziesięciu metrów. Wyspa w centralnej części zbudowana jest z margli i porowatych wapieni rafowych. Struktury tego typu w warunkach nadmorskich, nawet w suchym i gorącym klimacie, zapewniają stały dopływ wody, gdyż para wodna unosząca się z nagrzanej powierzchni morza co noc ulega kondensacji w wychłodzonych w nocy porowatych skałach. Jest to istotne uzupełnienie opadów deszczowych, a taka zasada działania przypomina współczesne termiczne instalacje odsalające. Dzięki tym instalacjom wyspa od stuleci stanowiła ważny punkt zaopatrzenia statków w wodę, kanaty podtrzymywały również lokalną populację gazeli,

Szacuje się, że w połowie XX wieku w Iranie czynne było około 50 000 kanatów. Obecnie dla celów nawadniania użytkowanych jest tylko około 37 000. Są to struktury niezwykle trwałe a kanat w Gonabadzie, wybudowany 2700 lat temu, dostarcza nadal wody do picia i nawadniania dla prawie 40 000 osób. Głębokość jego głównej studni wynosi ponad 360 metrów, a długość tunelu 45 kilometrów. Można podejrzewać, że wyłączone w ostatnich dekadach z użycia 13 000 kanatów wykorzystywane jest częściowo dla celów militarnych (podziemne fabryki i schrony).

Porowate skały węglanowe są stosunkowo odporne na bombardowanie, ponieważ energia pocisków rozprasza się w ich obrębie, powodując zlokalizowane zniszczenie, ale fale sprężyste generowane przez wstrząs mają ograniczony zasięg penetracji.

Znaczna liczba i parametry kanatów sprawiają, że są one strukturami o dużym potencjale militarnym. Potencjał militarny podziemnych kanałów, nawet w warunkach współczesnego pola walki, został wykorzystany przez polskich żołnierzy zarówno w obronie Lwowa w roku 1918, jak i w Powstaniu Warszawskim. Podziemne tunele wykonane w skałach węglanowych odegrały ogromną rolę w trakcie sowiecko-niemieckich walk na Krymie, gdzie 13 000 sowieckich żołnierzy broniło się przez 170 dni w podziemnych wyrobiskach na Kerchu. W warunkach irańskich kanaty, których łączna długość szacowana jest na 300 000 kilometrów, ułatwiają zorganizowanie ukrytych punktów wystrzeliwania dronów i rakiet na terytorium tego kraju. Nie wymagają intensywnych prac budowlanych łatwych do wykrycia przy pomocy zdjęć satelitarnych. Zapewniają one również stabilne źródło wody niezależne od łatwych do zniszczenia instalacji odsalania wody morskiej.

Źródło: DoRzeczy.pl
Czytaj także